Allkunne
Vamp

Vamp

Vamp, prisløna og anerkjend viserock-gruppe som syng på haugesundsdialekt og står bak songane «Tir n'a Noir» og «Månemannen». Gruppa framfører songar skrivne av Kolbein Falkeid og mange andre framståande poetar og tekstforfattarar.

 
 
Ubåt

Ubåt

Ubåt, undervassbåt, eit fartøy til bruk under vassoverflata.

 
 
Eva Kolstad

Eva Kolstad

Eva Lundegaard Kolstad, revisor og politikar, det første likestillingsombodet i Noreg og ei drivkraft i likestillingspolitikken i store delar av det 20. hundreåret.

 
 
Rasmus Hansson

Rasmus Hansson

Rasmus Johan Michael Hansson, biolog, forskar, miljøaktivist, talsperson for og den første stortingsrepresentanten for Miljøpartiet Dei Grøne (MDG), for perioden 2013–17.

 
 
Vladimir Putin

Vladimir Putin

Vladimir Putin er KGB-offiseren som blei Russlands populære og kontroversielle president, med eit djupt ønske om å gjere landet sitt til ei internasjonal stormakt på ny.

 
 
Snorre Sturlason

Snorre Sturlason

Snorre Sturlason var islandsk hovding, historikar og skald og høyrde til ei av dei mektigaste ættene på Island. Han er truleg fødd i 1179 og døydde i 1241. Det mest kjende verket hans er Heimskringla.

 
 
Alf Prøysen

Alf Prøysen

Alf Olafsen Prøysen skreiv barne- og vaksenlitteratur på ringsakerdialekt. Visene hans vart folkeeige, og barnebøkene om Teskjekjerringa gjorde han verdskjend.

 
 
Ingeborg Mjør

Ingeborg Mjør

Ingeborg Mjør var førsteamanuensis i litteraturvitskap og barnebokkritikar som forska på barnelitteratur, lesing og mediebruk.

 
 
På Norsk L/L

På Norsk L/L

På Norsk L/L, norsk plateselskap som gav ut innspelingar med tekstar på nynorsk og dialekt. Selskapet hadde utgivingar innanfor mange ulike sjangrar, frå rock til diktopplesingar.

 
 
Jens Stoltenberg

Jens Stoltenberg

Jens Stoltenberg, politikar, sosialøkonom og generalsekretær i NATO. Han vart 17. mars 2000 den yngste statsministeren i Noreg gjennom tidene, og var statsminister samanhengande i åtte år.

 
 
NATO

NATO

NATO (North Atlantic Treaty Organisation) er ein fleirnasjonal forsvarsorganisasjon og eit tryggingsorgan, der Noreg er medlem. Eit angrep på eitt av medlemslanda er å rekne som eit angrep på alle, jamfør artikkel 5 i Atlanterhavspakta.

 
 

Mandarin

Dei største ordbøkene har over 40 000 kinesiske teikn, men under 10 000 er i vanleg bruk. Ein må kjenne om lag 3000 teikn for å lese ei kinesisk avis.

 
 
Noreg

Noreg

Noreg er det landet på den skandinaviske halvøya som ligg lengst mot vest og nord og grensar mot Sverige, Finland og Russland. Geografiske særmerke er lange fjordar, mange øyar, store fjellmassiv med nokre høge toppar, og få flatbygder. Noreg er ein velferdsstat og ein rik stat, tynt folkesett med få større byar. Statsforfatninga byggjer på ei maktdeling mellom Stortinget, regjeringa og domstolane.

 

 
 
Ane Dahl Torp

Ane Dahl Torp

Ane Dahl Torp, norsk skodespelar. Ho har nådd breitt ut til publikum gjennom teater, fjernsyn og film.

 
 
Sauherad kommune, Telemark

Sauherad kommune, Telemark

Sauherad kommune er den største fruktkommunen i Telemark, med 80 prosent av fruktarealet i fylket.

 
 
Leonard Cohen

Leonard Cohen

Leonard Norman Cohen, kanadisk forfattar, songar og komponist. Han byrja som poet, skreiv eit par romanar og enda som verdskjend låtskrivar og songar, med ein stor lyttarskare i Noreg.

 
 
Jon Fosse

Jon Fosse

Jon Olav Fosse, forfattar, dramatikar og omsetjar, ei særmerkt røyst i ny norsk litteratur og mellom dei mest spela nolevande dramatikarane i verda.

 
 
Eli Bjørhusdal

Eli Bjørhusdal

Eli Bjørhusdal, målkvinne, skribent og forskar. Ho har mellom anna forska på norsk språkpolitikk.

 
 
Tarjei Vesaas

Tarjei Vesaas

Tarjei Vesaas var ein av dei viktigaste forfattarane i Norden i det 20. hundreåret. Han skreiv både forteljande prosa, lyrikk og dramatikk og er omsett til mange språk. Også utanfor Norden vert han rekna som ein stor forfattar.

 
 
Antarktis

Antarktis

Antarktis, også kalla sørpolkontinentet, har fjellkjeder, innlandsis og store havområde.  Årleg middeltemperatur ved Sørpolen er –52 °C. Roald Amundsen nådde Sørpolen 14. desember 1911.
 
 
Gunnhild Øyehaug

Gunnhild Øyehaug

Gunnhild Øyehaug, forfattar, litteraturkritikar, lærar ved Skrivekunstakademiet i Hordaland og aktør i det offentlege rom.

 
 
Vigdis Hjorth

Vigdis Hjorth

Vigdis Hjorth, forfattar. Hjorth sine romanar er humoristiske, men også eksistensielle og politiske. Romanpersonane er ofte sterke og sårbare på same tid, og gjennom auga til desse personane skildrar Hjorth kjønnsroller og kvinner sine vilkår og det moderne mennesket sine evige utfordringar.

 
 
Erlend Nødtvedt

Erlend Nødtvedt

Erlend Nødtvedt, poet som kombinerer nye og gamle språkformer. Særleg dei lydlege og rytmiske kvalitetane gir eigenart til Nødtvedts poesi.

 
 
Katt

Katt

Katt eller tamkatt, Felis silvestris catus, er ein underart av villkatt. Han vert ofte rekna som eigen art under nemninga Felis catus.
 
 
Meteorologi

Meteorologi

Meteorologi, namn på vitskapen om tilstanden og rørslene i atmosfæren. Avgjerande for meteorologien er observasjonar av dei meteorologiske elementa.

 
 
Arne Næss

Arne Næss

Arne Dekke Næss, filosof. Han la grunnlaget for det norske filosofimiljøet etter krigen og vart kjend internasjonalt for tankane om djupøkologi.

 
 
Olav H. Hauge

Olav H. Hauge

Olav H. Hauge, forfattar og fruktdyrkar som etter kvart vart ein av dei fremste norske lyrikarane på 1900-talet, omsett til over tjue språk og sjølv ein viktig omsetjar av lyrikk frå engelsk, tysk og fransk.

 
 
Det Norske Teatret

Det Norske Teatret

Det Norske Teatret starta som eit lite, men ambisiøst nynorskteater i 1913 og utvikla seg i løpet av få tiår til å verte eit nynorsk nasjonalteater, kunstnarleg og kommersielt likestilt med Nationaltheatret.

 
 
Ulvik herad, Hordaland

Ulvik herad, Hordaland

I fruktbygda Ulvik ligg Hjeltnes gartnarskule, på garden der Kristofer Hjeltnes tok til med potetdyrking alt i 1759. I september 2014 opna Olav H. Hauge-senteret.

 
 
Hadia Tajik

Hadia Tajik

Hadia Tajik, journalist og storingsrepresentant for Arbeidarpartiet. Tajik var Kulturminister 2012-2013 i Stoltenberg II-regjeringa.


 

 
 
Sopp

Sopp

Sopp (gresk Mycophyta, latin Fungi), ei gruppe organismar som høyrer til eit eige rike, soppriket, som er sidestilt med planteriket, dyreriket, bakteriar og slimsopp.

 
 
Frode Grytten

Frode Grytten

Frode Grytten, forfattar og journalist som har nådd eit stort og internasjonalt publikum med bøkene sine.

 
 
Joachim Rønneberg

Joachim Rønneberg

Joachim Rønneberg var leiar for det som har vorte kalla den mest vellykka sabotasjeaksjonen under andre verdskrigen, sabotasjen mot tungtvassfabrikken på Rjukan, og det utan at sabotørane løyste eit einaste skot.

 
 
Inga Juuso

Inga Juuso

Inga Juuso, joikar, skodespelar og tidlegare journalist i NRK Sameradioen. Juuso var den einaste fast tilsette fylkesjoikaren i verda.

 
 
Albert Einstein

Albert Einstein

Albert Einstein, fysikar. Einstein gav vesentlege bidrag til utviklinga av moderne fysikker, mest kjend er han for relativitetsteorien. Einstein fekk nobelprisen i fysikk i 1921.
 
 
Kantarell

Kantarell

Kantarellar, hattsoppar med stråleforma og forgreina butte faldar på undersida. Kantarell er ein av våre viktigaste matsoppar.

 
 
Blåbær

Blåbær

Blåbær, art i bærlyngslekta i lyngfamilien med runde, blåsvarte bær.

 
 
Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven, tysk komponist, truleg det mest dominerande einskildmennesket i musikkhistoria, og han markerer overgangen til den romantiske musikkepoken.

 
 
USA

USA

USA (United States of America), forbundsstat i Nord-Amerika som er samansett av 50 sjølvstyrande delstatar og eitt føderalt styrt distrikt. USA vert rekna som verdas mektigaste stat og er er ein av Noregs næraste allierte.

 
 
Dalai Lama

Dalai Lama

Dalai Lama er namnet på det tradisjonelle overhovudet for den største buddhistiske retninga i Tibet. Noverande Dalai Lama mottok Nobels Fredspris i 1989.

 
 
Niko Valkeapää

Niko Valkeapää

Niko Valkeapää, samisk norsk-finsk songar, låtskrivar og joikar med internasjonalt ry. Han syng på samisk og har gjennom 25 år utvikla samisk musikk mot elektronika-pop og blues til inspirasjon for yngre samiske artistar.

 
 
Hagl

Hagl

Hagl, nedbør i form av ispartiklar eller isklumpar. I varme land kan ishagl få ein diameter på opptil 12–13 cm, og med vekt på 1 kg eller meir.

 
 
Per Petterson

Per Petterson

Per Petterson, forfattar som skriv realistiske romanar i eit talemålsnært og poetisk språk. Stilen er nøktern og presis, og med allmennmenneskeleg tematikk har han nådd norske så vel som internasjonale lesarar.

 
 
Koralldyr

Koralldyr

Koralldyr lever av små, virvellause dyr og fiskeyngel, som dei fangar med tentaklane og bedøver med gift frå neslecellene.

 
 
Ivar Aasen

Ivar Aasen

Ivar Andreas Aasen, språkforskar, språkgrunnleggjar og diktar. Han endra den språklege framtida i Noreg, forma skriftspråket nynorsk på grunnlag av talemål frå heile landet, og skreiv folkekjære songar som ”Nordmannen” (”Mellom bakkar og berg”).

 
 
Åse Gruda Skard

Åse Gruda Skard

Åse Gruda Skard, psykolog. Ho lærte generasjonar av nordmenn moderne barneoppseding og blei dermed kalla «hele Norges bestemor».

 
 
Kviteseid kommune, Telemark

Kviteseid kommune, Telemark

I Kviteseid ligg Morgedal, der Sondre Norheim utvikla nytt skiutstyr som gjorde det lettare å svinge i stor fart, og dermed la grunnlaget for moderne skisport.

 
 
Sputnik

Sputnik

Sputnik (russisk, reisefølgje), er namn på ti sovjetiske satellittar. Sputnik 2 hadde med hunden Laika.

 
 
Halvdan Koht

Halvdan Koht

Halvdan Koht, historikar og statsråd. Truleg var det ingen nordmann som publiserte meir enn han på heile 1900-talet, i begge målformer.

 
 

Liv Holtskog

Liv Holtskog, lyrikar og bonde. Ho skreiv kristen-humanistisk modernistisk poesi med røter i natursansing, telemarkskultur og mytologi. Liv Holtskog voks opp i eit konservativt og haugiansk bondemiljø. Ho lærte bokmål på skulen, men sa at ho måtte lære seg nynorsk for å kunne uttrykkje seg i dikt.

 
 
Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart

Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilius Mozart, austerrisk komponist som var ein av dei fremste og mest produktive komponistane i historia.

 
 
Atlanterhavet

Atlanterhavet

Atlanterhavet, det nest største av verdshava, er om lag 106 millionar km² stort. Ved ekvator er vatnet i overflata 28 °C, ved polarområda kan temperaturen vere under 0 °C.
 
 
 
 
Den arabiske våren

Den arabiske våren

Den arabiske våren er eit samleomgrep for ei bølgje av protestar som gjekk gjennom den arabiske verda i 2011–12. I nokre land førte oppreistane til regimeskifte eller borgarkrig, i andre til meir fredelege reformer.

 
 
Molte

Molte

Molte, 15 cm høg myrplante i rosefamilien. Frukta, som er sett saman av mange små steinfrukter, er først raud og fast, seinare gul og saftig. Det er forbode å plukke moltekart.

 
 
Lemen

Lemen

Lemen høyrer til familien hamsterliknande gnagarar, av ordenen til gnagarane. Lemenet er utbreidd i fjellstrøk i Skandinavia, Finland og på Kolahalvøya. Bestanden varierer sterkt, med toppår kvart tredje eller fjerde år.

 
 

Arabisk

Europeiske språk lånte fleire hundre ord frå arabisk i mellomalderen. Koranen blei nedskriven på klassisk arabisk, som ligg til grunn for (moderne) skriftarabisk.

 

 
 
Sigrid Terese Moldestad

Sigrid Terese Moldestad

Sigrid Terese Moldestad, folkemusikar og felespelar som har samarbeidd med ei rekkje andre musikarar. Ho har vunne Spellemannsprisen i kategorien folkemusikk fleire gonger, seinast i 2007 for albumet Taus basert på musikken til kvinnelege felespelarar frå Nordfjord og Sunnmøre.

 
 
Jon Hustad

Jon Hustad

Jon Ottar Hustad, forfattar, journalist og debattant som særleg har markert seg i norsk samfunnsdebatt med synspunkt på den norske skulen , norsk kultur og den norske velferdsstaten.

 
 
Bergensbrannen 1916

Bergensbrannen 1916

Brannen som braut ut 15. januar 1916, er den største bybrannen i Bergen i moderne tid. 380 bygningar gjekk tapt, og gjenreisinga resulterte i eit sterkt endra bybilete, som pregar Bergen også i dag.

 
 
Monarki

Monarki

 
I Noreg er regjeringsforma etter Grunnlova paragraf 1 "indskrænket og arvelig monarkisk".
 
 
Ålesundsbrannen

Ålesundsbrannen

Natta mellom 22. og 23. januar 1904 tok det til å brenne i lokala til Aalesund Preserving Co. i Nedre Strandgate. Det var full sørvest storm med orkan i kasta. I 15 timar rasa elden over byen. 850 hus brann ned. Over 10 000 menneske vart heimlause i denne største brannen som nokon gong har vore her i landet.

 
 
Grunnlova

Grunnlova

Som ei av dei eldste grunnlovene i verda set den norske grunnlova opp reglar for korleis staten skal fungere. Grunnlova vart skriven i 1814, som eit resultat av det internasjonale stormaktspelet på 1700- og 1800-talet, og innhaldet er sterkt prega av denne særs hendingsrike og politisk viktige tidsperioden.

 
 

SPRÅK I DAG


Meänkieli

På meänkieli kallar dei ein handduk hantuuki, medan finnane seier pyyheliina.

LES MEIR

Sjå alle språka

DAGEN I DAG


24. oktober

24.10.2005 slår byrådsleiar Monica Mæland fast at Bergen kommune er språknøytral og at begge målformer skal kunne brukast administrativt.

LES MEIR

Sjå heile lista

ALLKUNNE PÅ TWITTER

twitter
FØLG ALLKUNNE PÅ TWITTER

EIT SPRÅK
BLIR TIL


Frå annalane
til den nynorske skriftkulturen
1646-2013.


LES MEIR