Allkunne
Alf Prøysen

Alf Prøysen

Alf Olafsen Prøysen skreiv barne- og vaksenlitteratur på ringsakerdialekt. Visene hans vart folkeeige, og barnebøkene om Teskjekjerringa gjorde han verdskjend.

 
 
Hundedagane

Hundedagane

Hundedagane varer frå 23. juli til 23. august. I oldtida la egyptarane merke til at hundestjerna Sirius vart synleg på austhimmelen kort tid før soloppgang på den tida Nilen tok til å stige og den varmaste tida av året vart innleidd. Etter folketrua kunne ein spå om vêret, når hundedagane tok til.

 

 
 
Atlanterhavet

Atlanterhavet

Atlanterhavet, det nest største av verdshava, er om lag 106 millionar km² stort. Ved ekvator er vatnet i overflata 28 °C, ved polarområda kan temperaturen vere under 0 °C.
 
 
 
 
Molte

Molte

Molte, 15 cm høg myrplante i rosefamilien. Frukta, som er sett saman av mange små steinfrukter, er først raud og fast, seinare gul og saftig. Det er forbode å plukke moltekart.

 
 
Meteorologi

Meteorologi

Meteorologi, namn på vitskapen om tilstanden og rørslene i atmosfæren. Avgjerande for meteorologien er observasjonar av dei meteorologiske elementa.

 
 
Lemen

Lemen

Lemen høyrer til familien hamsterliknande gnagarar, av ordenen til gnagarane. Lemenet er utbreidd i fjellstrøk i Skandinavia, Finland og på Kolahalvøya. Bestanden varierer sterkt, med toppår kvart tredje eller fjerde år.

 
 
Jan-Magnus Bruheim

Jan-Magnus Bruheim

Jan-Magnus Bruheim, diktar og forfattar. Han var først og fremst lyrikar, men skreiv også ein del prosa, deriblant ei rekkje barnebøker.

 
 
Eid kommune, Sogn og Fjordane

Eid kommune, Sogn og Fjordane

I april 2009 opna Operahuset Nordfjord, eit kulturhus for Eid kommune, der mellom anna Opera Nordfjord held til.

 
 
Reinrose

Reinrose

Reinrose (latin Dryas octopetala), teppedannande, liten busk med 1 cm tjukke stammar i rosefamilien. Reinrose er ei fjellplante.
 

 
 

Arabisk

Europeiske språk lånte fleire hundre ord frå arabisk i mellomalderen. Koranen blei nedskriven på klassisk arabisk, som ligg til grunn for (moderne) skriftarabisk.

 

 
 
Aksel Sandemose

Aksel Sandemose

Aksel Sandemose, 1899–1965, var forfattar. Gjennombrotet kom i 1933 med romanen En flyktning krysser sitt spor, der den vidgjetne Jantelova kjem frå.

 
 
Humler

Humler

Humler høyrer til slektene Bombus og Psithyrus av biefamilien. Det finst om lag 33 sortar humler i Noreg.
 
 
 
 
Kantarell

Kantarell

Kantarellar, hattsoppar med stråleforma og forgreina butte faldar på undersida. Kantarell er ein av våre viktigaste matsoppar.

 
 
Ingebrigt Davik

Ingebrigt Davik

Ingebrigt Davik var lærar, forfattar og kulturarbeidar. Særleg omtykt blei han for ei rekkje radio- og fjernsynsprogram for barn med eigenkomponert musikk.

 
 
Argentina

Argentina

Argentina, forbundsrepublikk i Sør-Amerika. Landet er det nest største i areal i Sør-Amerika, etter Brasil. Hovudstaden er Buenos Aires.

 
 
Tysk

Tysk

Tysk – språket som skapte Feinschmecker og Besserwisser.

 
 
Oter

Oter

Oter er eit rovdyr som høyrer til mårfamilien. Dei lever delvis i vatn. Oteren i Noreg er totalfreda og på raudlista.

 
 
Manet

Manet

Maneter er to klasser av nesledyr; småmaneter og stormaneter. Manetene lever i vatn og har nesleceller med gift som dei bruker ved fangst og forsvar.

 
 
Ulv

Ulv

Ulvar høyrer til hundefamilien Canidae. Ulven er totalfreda i Noreg. Stortinget har bestemt eit nasjonalt bestandsmål på tre ulvekull i heilnorske revir innanfor forvaltningsområdet for ynglande ulv i Noreg kvart år.

 
 
Sigrid Terese Moldestad

Sigrid Terese Moldestad

Sigrid Terese Moldestad, folkemusikar og felespelar som har samarbeidd med ei rekkje andre musikarar. Ho har vunne Spellemannsprisen i kategorien folkemusikk fleire gonger, seinast i 2007 for albumet Taus basert på musikken til kvinnelege felespelarar frå Nordfjord og Sunnmøre.

 
 
Ivar Aasen

Ivar Aasen

Ivar Andreas Aasen, språkforskar, språkgrunnleggjar og diktar. Han endra den språklege framtida i Noreg, forma skriftspråket nynorsk på grunnlag av talemål frå heile landet, og skreiv folkekjære songar som ”Nordmannen” (”Mellom bakkar og berg”).

 
 
Den norske bokbyen

Den norske bokbyen

Den norske bokbyen er eit titals bruktbokforretningar og antikvariat i Fjærland ved Sognefjorden. I småhus langs strandkanten i Mundal finst det 4000 hyllemeter med bøker. Husa har tidlegare vore ferjeventerom, fjøs, bank, fryseri og postlokale.

 
 
Agnes Ravatn

Agnes Ravatn

Agnes Ravatn, forfattar, bloggar og journalistisk essayist med ei observant, frekk og morosam form og med ei tydeleg litterær røyst.

 
 
Jon Hustad

Jon Hustad

Jon Ottar Hustad, forfattar, journalist og debattant som særleg har markert seg i norsk samfunnsdebatt med synspunkt på den norske skulen , norsk kultur og den norske velferdsstaten.

 
 
Kråkesølv

Kråkesølv

Kråkesølv er ei nordnorsk gruppe som spelar energisk poprock med melodisk teft. Tekstane deira er leikne og oppfinnsame, og dei blir framførte på bodødialekt.

 
 
Vamp

Vamp

Vamp, prisløna og anerkjend viserock-gruppe som syng på haugesundsdialekt og står bak songane «Tir n'a Noir» og «Månemannen». Gruppa framfører songar skrivne av Kolbein Falkeid og mange andre framståande poetar og tekstforfattarar.

 
 
Brasil

Brasil

Brasil, republikk som dekkjer halve kontinentet til Sør-Amerika. Brasil har enorme naturressursar: Landet står for ein åttandedel av skogproduksjonen  i verda, det har ein av dei rikaste jernmalmreservane på jorda. Brasil har vore verdsmeister i fotball fem gongar.
 
 
Rabarbra

Rabarbra

Rabarbra, planteslekt med om lag 50 artar i syrefamilien. I Kina har ein dyrka rabarbra i meir enn 5000 år.

 
 
Egil Olsen

Egil Olsen

Egil Olsen, musikar, songskrivar og songar som nyttar det engelske språket med naivistisk kløkt. Musikken hans er ofte melankolsk, men formidla med humor.

 
 
Fidel Castro

Fidel Castro

Tidlegare president Fidel Castro starta som cubansk geriljakrigar og leidde opprøret mot diktatoren Batista, som førte til at Batista flykta frå Cuba i 1959. Fidel Castro vart ny statsleiar, og han innførte eit kommunistisk styresett som har vart fram til vår tid.

 
 
Orkan

Orkan

Orkan, vind med fart på over 32,6 m/s, dvs. styrke 12 eller høgare på Beaufort-skalaen for vind. Nyttårsorkanen som råka Nordvestlandet nyttårsaftan 1991 og 1.nyttårsdag 1992, er til no den kraftigaste som har råka Noreg, sidan målingane starta i 1867.

 
 
Bergensbrannen 1916

Bergensbrannen 1916

Brannen som braut ut 15. januar 1916, er den største bybrannen i Bergen i moderne tid. 380 bygningar gjekk tapt, og gjenreisinga resulterte i eit sterkt endra bybilete, som pregar Bergen også i dag.

 
 
Monarki

Monarki

 
I Noreg er regjeringsforma etter Grunnlova paragraf 1 "indskrænket og arvelig monarkisk".
 
 
Ålesundsbrannen

Ålesundsbrannen

Natta mellom 22. og 23. januar 1904 tok det til å brenne i lokala til Aalesund Preserving Co. i Nedre Strandgate. Det var full sørvest storm med orkan i kasta. I 15 timar rasa elden over byen. 850 hus brann ned. Over 10 000 menneske vart heimlause i denne største brannen som nokon gong har vore her i landet.

 
 
Jonas Gahr Støre

Jonas Gahr Støre

Jonas Gahr Støre, leiar i Arbeidarpartiet og stortingsrepresentant. Norsk utanriksminister frå 2005 til 2012, deretter helse- og omsorgsminister frå 2012 til 2013

 
 
Guaraní

Guaraní

Orda ananas og jaguar kjem frå guaraní. Guaraní høyrer til greina tupí-guaraní av den tupianske språkfamilien, som vert snakka over heile Brasil.
 

 
 
Ragnhild Sælthun Fjørtoft

Ragnhild Sælthun Fjørtoft

Ragnhild Sælthun Fjørtoft, programmedarbeidar og programvert i NRK i 45 år, frå 1969 til ho gjekk av med pensjon i 2014. Ho har vore ein tydeleg og konsekvent brukar av nynorsk i riksmedia.

 
 
Hagl

Hagl

Hagl, nedbør i form av ispartiklar eller isklumpar. Dei blir danna i byeskyer. I varme land kan ishagl få ein diameter på opptil 12–13 cm, og med vekt på 1 kg eller meir.
 

 
 
Knut Olav Åmås

Knut Olav Åmås

Knut Olav Åmås, forfattar, filosof og redaktør. Han skreiv den første biografien om Olav H. Hauge og har sett søkjelys på fleire kontroversielle spørsmål i verksemda som samfunnsdebattant. Påtroppande direktør for Fritt Ord.

 
 
Ingrid Espelid Hovig

Ingrid Espelid Hovig

Ingrid Espelid Hovig, folkekjær TV-kokk i programmet Fjernsynskjøkkenet, kokebokforfattar og matopplysar som dreiv opplysning om mat og kosthald i ein mannsalder.

 
 
Tidevatn

Tidevatn

Tidevatn, flo og fjøre i hava. Tidevatn kjem av endringar i tyngdefeltet på jordoverflata, framkalla av gravitasjonskrafta til månen, og i mindre grad sola. I snitt er det 6 timar og 13 minutt mellom flo og fjøre.

 
 
Revebjølle

Revebjølle

Revebjølle (latin Digitalis purpurea), veks vilt i Noreg. Blada vert brukte til hjartemedisin.

 
 
Buddhismen

Buddhismen

Buddhismen er ein verdsreligion grunnlagd av den indiske prinsen Siddhartha Gotama med ærestittelen Buddha, etter tradisjonen i åra 565–485. Buddhismen har mellom 600 og 700 millionar tilhengjarar totalt.
 

 
 
Olav H. Hauge

Olav H. Hauge

Olav H. Hauge, forfattar og fruktdyrkar som etter kvart vart ein av dei fremste norske lyrikarane på 1900-talet, omsett til over tjue språk og sjølv ein viktig omsetjar av lyrikk frå engelsk, tysk og fransk.

 
 
Grunnlova

Grunnlova

Som ei av dei eldste grunnlovene i verda set den norske grunnlova opp reglar for korleis staten skal fungere. Grunnlova vart skriven i 1814, som eit resultat av det internasjonale stormaktspelet på 1700- og 1800-talet, og innhaldet er sterkt prega av denne særs hendingsrike og politisk viktige tidsperioden.

 
 
Stryn kommune, Sogn og Fjordane

Stryn kommune, Sogn og Fjordane

Klesprodusenten Moods of Norway, som har butikkar i fem land, har hovudkontor i Stryn.

 
 
Arktis

Arktis

Arktis dekkjer 28 millionar km². Svalbard, Jan Mayen og Bjørnøya tilhøyrer Arktis.

 
 
Dalai Lama

Dalai Lama

Dalai Lama er namnet på det tradisjonelle overhovudet for den største buddhistiske retninga i Tibet. Noverande Dalai Lama mottok Nobels Fredspris i 1989.

 
 
Joik

Joik

Joik (samisk juoigá), samisk folkemusikk. Joiken vart tidlegare også framført saman med runebomme. I dag blir gjerne moderne musikkinstrument brukte også.
 
 
Nelson Mandela

Nelson Mandela

Nelson Mandela, sørafrikansk opprørar og president, gjekk frå å vere væpna opprørar til å bli den fremste statsmannen i verda ved inngangen til 2000-talet.
 
 
Arne Hjeltnes

Arne Hjeltnes

Arne Hjeltnes, konsernsjef, forfattar, folkekjær og allsidig programleiar på NRK og TV2 og høgrepolitikar.

 
 
Den arabiske våren

Den arabiske våren

Den arabiske våren er eit samleomgrep for ei bølgje av protestar som gjekk gjennom den arabiske verda i 2011–12. I nokre land førte oppreistane til regimeskifte eller borgarkrig, i andre til meir fredelege reformer.

 
 

SPRÅK I DAG


Amharisk

Ordet rastafari kjem frå amharisk.

LES MEIR

Sjå alle språka

DAGEN I DAG


24. juli

24.7.1857 blir presten og forfattaren Ivar Julius Mortensson Egnund fødd i Alvdal.

LES MEIR

Sjå heile lista

ALLKUNNE PÅ TWITTER

twitter
FØLG ALLKUNNE PÅ TWITTER

EIT SPRÅK
BLIR TIL


Frå annalane
til den nynorske skriftkulturen
1646-2013.


LES MEIR