Hopp til innhold

Nadia Murad

Nadia Murad

Nadia Murad er menneskerettsaktivist, FN-ambassadør og forfattar. Ho er ei viktig stemme i formidlinga av, og kampen mot, overgrep og folkemord. I 2018 vart innsatsen hennar heidra med Nobels fredspris.

Les meir om Nadia Murad

Dialekt

Dialekt

Dialekt er ein geografisk avgrensa variant av eit språk. Det er gjerne historiske og politiske grunnar til at eitt språksystem blir rekna som språk, medan eit anna blir rekna som dialekt. Det er ein sterk samanheng mellom dialekt og identitet.

Les meir om Dialekt

Trøndelag fylke

Trøndelag fylke

I 1804 blei Trondhjems amt delt i to. Gauldal, Orkdal, Fosen og Trondheim blei samla i eit sørleg amt, og Namdalen og Inntrøndelag i eit nordleg. Frå 1. januar 2018 er heile området igjen samla i eitt fylke.

Les meir om Trøndelag fylke

Banning

Banning

Banning er ei form for kraftig kjensleutbrot der det blir nytta tabuord. I norsk språk er banning knytt til religion, medan banning knytt til kropp og sjukdom er vanleg i andre språk.

Les meir om Banning

Nynorsk

Nynorsk

Det nynorske skriftspråket byggjer på norsk folkemål, det vil seie dei tradisjonelle norske dialektane, i motsetnad til bokmål, som har røter i den dansk-norske språktradisjonen. Dei fleste norsktalande nyttar eit språksystem og eit ordtilfang som ligg nærmare nynorsk enn bokmål.

Les meir om Nynorsk

Høgrepopulisme

Høgrepopulisme er det politiske tankesettet til grupper og parti som står for skarp innvandringsmotstand, elitekritikk og lite rom for mangfald. Høgrepopulistar hevdar at berre dei representerer det sanne folket. Høgrepopulismen fekk eit oppsving i fleire vestlege land i det andre tiåret på 2000-talet. Valsigeren til populisten Donald J. Trump i USA i 2016 skapte uro i heile verda.

Les meir om Høgrepopulisme

Innvandrar

Innvandrar

Ein innvandrar er ein person som flyttar til eit anna land enn fødelandet for å busetje seg der. «Innvandrar» er eit sekkeomgrep som dekkjer ulike grupper, uavhengig av kva grunn dei har til å flytte.

Les meir om Innvandrar

Ytringsfridom

Ytringsfridom

Ytringsfridom er fridomen for alle til å uttrykkje seg fritt og uhindra. Utan ytringsfridom er ikkje demokrati mogleg. Dei siste åra har det for somme vorte farlegare å ytre seg i mange europeiske land. Satiriske ytringar om islam har ført til fleire terroråtak. Samstundes har ytringsfridomen vorte viktigare som symbol på det frie samfunnet.

Les meir om Ytringsfridom

Kygo

Kygo

Kygo, norsk artist, DJ og komponist som har gjort internasjonal suksess med elektronisk dansemusikk, EDM. Han er den artisten som på kortast tid har nådd ein milliard avspelingar på Spotify.

Les meir om Kygo

USA

USA

USA er den mektigaste nasjonen i verda, med store naturressursar og store menneskelege ressursar. Som supermakt er landet både elska og hata.

Les meir om USA

NATO

NATO

NATO (North Atlantic Treaty Organisation) er ein fleirnasjonal forsvarsorganisasjon og eit tryggingsorgan, der Noreg er medlem. Eit angrep på eitt av medlemslanda er å rekne som eit angrep på alle, jamfør artikkel 5 i Atlanterhavspakta.

Les meir om NATO

Ottar Grepstad

Ottar Grepstad

Gjennom tjue år som leiar for Nynorsk kultursentrum har Ottar Grepstad vore den fremste talsmannen for nynorsk i det offentlege Noreg. Han har vore ein institusjonsbyggjar og ein nasjonal strateg for nynorsk skriftkultur.

Les meir om Ottar Grepstad

Jimmie Åkesson

Jimmie Åkesson

Jimmie Åkesson er den mest omstridde og framgangsrike politikaren i Sverige dei siste ti åra. Med Åkesson som partileiar har det høgrepopulistiske partiet Sverigedemokraterna vorte eit av dei største i svensk politikk.

Les meir om Jimmie Åkesson

Stefan Löfven

Stefan Löfven

Stefan Löfven er ein svensk sosialdemokratisk politikar, statsminister sidan 2014. Som tidlegare fosterbarn, sveisar og fagforeiningsmann er han omtalt som personifiseringa av det svenske sosialdemokratiet.

Les meir om Stefan Löfven

Sverige

Sverige

Sverige er eit demokratisk monarki på den skandinaviske halvøya. Landet har vore sjølvstendig sidan 1523. Gjennom fleire tiår på 1900-talet gav «den svenske modellen» Sverige ei spesiell stilling i verdssamfunnet. Demokrati kombinert med velferd for alle var ei suksessoppskrift som blei eit førebilete for mange andre, særleg mindre utvikla land.

Les meir om Sverige

Hulda Garborg

Hulda Garborg

Hulda Garborg, forfattar og kulturentrepenør og folkeopplysar. Hulda Garborg var med på å grunnleggja Det Norske Teatret i 1912 og var den første styreleiaren der. Ho skreiv vel 40 større og mindre bøker, var dramatikar og sceneinstruktør og gjorde stor kulturhistorisk innsats for å gjenopplive folkevisedansen og bunadtradisjonen i Noreg.

Les meir om Hulda Garborg

Henrik Rytter

Henrik Rytter

Henrik Rytter, diktar, omsetjar og skulemann som førte norsk ættekjensle og naturlyrikk saman med europeisk utsyn og klassiske referansar. Slik vart han på mange vis den viktigaste arvtakaren etter Arne Garborg.

Les meir om Henrik Rytter

Aslaug Vaa

Aslaug Vaa

Aslaug Vaa, norsk lyrikar, dramatikar og essayist. Vaa var ein pioner innanfor den tidlege kvinnelyrikken på nynorsk. Som teaterdiktar fornya ho det norske teatret ved å skrive poetisk dramatikk.

Les meir om Aslaug Vaa

Åsmund Sveen

Åsmund Sveen

Åsmund Sveen, i 1930-åra ein av dei store norske lyrikarane og ein respektert kritikar i Dagbladet. Sidan han var aktiv i Nasjonal Samling under krigen, fekk han øydelagt ein lovande diktarkarriere, og han blei aldri teken inn att i den litterære varmen.

Les meir om Åsmund Sveen

Lars Berg

Lars Berg

Lars Kornelius Edvard Berg var lærar og forfattar. Han var motstandsmann og krigsfange under andre verdskrigen. Berg tok initiativ til skipinga av Hålogaland Teater.

Les meir om Lars Berg

Åse-Marie Nesse

Åse-Marie Nesse

Åse-Marie Nesse, lyrikar, gjendiktar og universitetslærar. Ho var ein kjend omsetjar og gjendiktar då ho debuterte som lyrikar i 1970. Nesse var ein lærd og engasjert formidlar av klassisk europeisk danning og litteratur frå andre kulturar.

Les meir om Åse-Marie Nesse

Aina Basso

Aina Basso

Aina Irene Basso, historikar med kvensk bakgrunn på farssida og forfattar av historiske romanar der unge kvinner er hovudpersonar, med handling frå 1600-, 1700- og 1800-talet.

Les meir om Aina Basso

Temaside: Vinje-jubileet 2018

Temaside: Vinje-jubileet 2018

Temaside om Vinje-jubileet 2018, med alle relevante artiklar samla på ein stad. I 2018 er det 200 år sidan Aasmund Olavsson Vinje vart fødd. Han var ein av dei første som tok nynorsk i bruk, den første moderne journalisten, skipa den første nynorske avisa og skreiv mange dikt og reiseskildringar som framleis er lesne.

Les meir om Temaside: Vinje-jubileet 2018

Rosa Luxemburg

Rosa Luxemburg

Rosa Luxemburg, polsk-tysk leiarfigur på venstresida i den europeiske arbeidarrørsla på byrjinga av 1900-talet. Ho hevda at sosialisme og demokrati er same sak, men vart drepen av politiske motstandarar då ho leidde eit opprør i 1919.

Les meir om Rosa Luxemburg