Hopp til innhold

Island

Island

Island er det nordiske landet som ligg lengst vest. Det vart folkesett av vestlendingar på 800-talet, og har i dag ca. 325 000 innbyggjarar.

Les meir om Island

Norsk

Norsk

Er nynorsk og bokmål to språk eller to former av det same språket? Både språkvitskapleg og språkpolitisk er både «to språk» og «to målformer» moglege svar – men «to målformer» er det offisielle svaret.

Les meir om Norsk

Hallfrid Christiansen

Hallfrid Christiansen, dialektforskar og ein pioner i norsk dialektgransking. Ho gjorde eit stort arbeid med å kartleggje nordnorsk talemål og var den første kvinna som disputerte for doktorgraden i nordisk språkvitskap i Noreg.

Les meir om Hallfrid Christiansen

Høgrepopulisme

Høgrepopulisme er det politiske tankesettet til grupper og parti som står for skarp innvandringsmotstand, elitekritikk og lite rom for mangfald. Høgrepopulistar hevdar at berre dei representerer det sanne folket. Høgrepopulismen fekk eit oppsving i fleire vestlege land i det andre tiåret på 2000-talet. Valsigeren til populisten Donald J. Trump i USA i 2016 skapte uro i heile verda.

Les meir om Høgrepopulisme

Side Brok

Side Brok

Side Brok, hiphop-gruppe frå Ørsta som i 2004 vann to prisar under by:Larm og vart kåra til Årets nynorskbrukar same året. Gruppa rappar på sunnmørsdialekt om heimbygda og bygdekulturen på ein sjølvironisk, uhøgtideleg og lett sarkastisk måte, og leikar med musikksjangrar. Side Brok er sunnmørsdialekt for «sid bukse» også kalla «saggebukse».

Les meir om Side Brok

Nynorsk

Nynorsk

Det nynorske skriftspråket byggjer på norsk folkemål, det vil seie dei tradisjonelle norske dialektane, i motsetnad til bokmål, som har røter i den dansk-norske språktradisjonen. Dei fleste norsktalande nyttar eit språksystem og eit ordtilfang som ligg nærmare nynorsk enn bokmål.

Les meir om Nynorsk

Regine Normann

Serine Regine Normann, lærar, forfattar og eventyrforteljar, første kvinne med nordnorsk bakgrunn som vann anerkjenning i den nasjonale litteraturen.

Les meir om Regine Normann

Bolivia

Bolivia

Bolivia, innlandsrepublikk i Sør-Amerika som grensar til Brasil, Paraguay, Argentina, Chile og Peru.Omkring 2/3 av folkesetnaden er indianarar, hovudsakleg quechuaer og aymaráer. Dei andre er mestisar og kvite.

Les meir om Bolivia

Den samiske språkstoda

Samisk er verna mellom anna av ILO-konvensjon 169, European Charter for Regional and Minority Languages og Nordisk språkdeklarasjon. I Noreg har det samiske språket vern i Grunnlova, stadnamnlova, opplæringslova og samelova.

Les meir om Den samiske språkstoda

Klassekampen

Klassekampen blei etablert som organ for marxist-leninistane i SUF og seinare AKP. Med imponerande frivillig innsats blei Klassekampen dagsavis, men den store framgangen kom først då avisa frigjorde seg frå partibanda og blei «hele venstresidens avis».
Les meir om Klassekampen

Georg Brandes

Georg Brandes (1842–1927) var ein dansk litteraturkritikar og forskar som truleg hadde større innverknad på norsk litteratur på 1870- og -80-talet enn nokon nordmann.
Les meir om Georg Brandes

Flyktning

Flyktning

Ein flyktning er ein person som held til utanfor heimlandet sitt på grunn av frykt for forfølging av sosiale, etniske, politiske eller religiøse årsaker. Etter norsk rett har alle som oppfyller flyktningdefinisjonen, rett til opphald her i landet.

Les meir om Flyktning

Banning

Banning

Banning er ei form for kraftig kjensleutbrot der det blir nytta tabuord. I norsk språk er banning knytt til religion, medan banning knytt til kropp og sjukdom er vanleg i andre språk.

Les meir om Banning

Pål Steigan

Pål Steigan er ein norsk venstreradikal politikar og samfunnsdebattant som driv nettstaden steigan.no. Han har vore forlagsredaktør og er no sjølvstendig næringsdrivande innanfor kultur og informasjonsteknologi.

Les meir om Pål Steigan

Halvdan Koht

Halvdan Koht

Halvdan Koht, historikar, politikar og nynorskforkjempar. Han var utanriksminister då Nazi-Tyskland okkuperte Noreg 9. april 1940 og var ein omstridd mann både under og etter krigen.

Les meir om Halvdan Koht

Nadia Murad

Nadia Murad

Nadia Murad er menneskerettsaktivist, FN-ambassadør og forfattar. Ho er ei viktig stemme i formidlinga av, og kampen mot, overgrep og folkemord. I 2018 vart innsatsen hennar heidra med Nobels fredspris.

Les meir om Nadia Murad

Arne Garborg

Arne Garborg

Arne Garborg, leiande nynorsk forfattar frå siste del av 1800-talet. Romanar, dikt og essay av Garborg er framleis kanoniske verk. Han introduserte filosofiske, litterære og religiøse idear gjennom omfattande skribentverksemd, og han grunnla fleire aviser.

Les meir om Arne Garborg

Brasil

Brasil

Brasil, republikk som dekkjer halve kontinentet til Sør-Amerika. Brasil har enorme naturressursar: Landet står for ein åttandedel av skogproduksjonen  i verda, det har ein av dei rikaste jernmalmreservane på jorda. Brasil har vore verdsmeister i fotball fem gongar.
Les meir om Brasil

Franz Schubert

Franz Schubert

Franz Peter Schubert, austerriksk komponist, den einaste av dei store wienerklassikarane som var fødd i Wien. Kunstsongane hans, lieder, var svært nyskapande både i form og dramatisk innhald og definerte sjangeren slik vi kjenner han i dag.

Les meir om Franz Schubert

Elementærpartiklar

Elementærpartiklar er dei aller minste byggjesteinane i naturen, ifølgje Standardmodellen for partikkelfysikk. Dei kan ikkje delast i mindre delar, derfor nemninga elementær.

Les meir om Elementærpartiklar

Innvandrar

Innvandrar

Ein innvandrar er ein person som flyttar til eit anna land enn fødelandet for å busetje seg der. «Innvandrar» er eit sekkeomgrep som dekkjer ulike grupper, uavhengig av kva grunn dei har til å flytte.

Les meir om Innvandrar

Dialekt

Dialekt

Dialekt er ein geografisk avgrensa variant av eit språk. Det er gjerne historiske og politiske grunnar til at eitt språksystem blir rekna som språk, medan eit anna blir rekna som dialekt. Det er ein sterk samanheng mellom dialekt og identitet.

Les meir om Dialekt

USA

USA

USA er den mektigaste nasjonen i verda, med store naturressursar og store menneskelege ressursar. Som supermakt er landet både elska og hata.

Les meir om USA

Hulda Garborg

Hulda Garborg

Hulda Garborg, forfattar og kulturentrepenør og folkeopplysar. Hulda Garborg var med på å grunnleggja Det Norske Teatret i 1912 og var den første styreleiaren der. Ho skreiv vel 40 større og mindre bøker, var dramatikar og sceneinstruktør og gjorde stor kulturhistorisk innsats for å gjenopplive folkevisedansen og bunadtradisjonen i Noreg.

Les meir om Hulda Garborg

Henrik Rytter

Henrik Rytter

Henrik Rytter, diktar, omsetjar og skulemann som førte norsk ættekjensle og naturlyrikk saman med europeisk utsyn og klassiske referansar. Slik vart han på mange vis den viktigaste arvtakaren etter Arne Garborg.

Les meir om Henrik Rytter

Aslaug Vaa

Aslaug Vaa

Aslaug Vaa, norsk lyrikar, dramatikar og essayist. Vaa var ein pioner innanfor den tidlege kvinnelyrikken på nynorsk. Som teaterdiktar fornya ho det norske teatret ved å skrive poetisk dramatikk.

Les meir om Aslaug Vaa

Åsmund Sveen

Åsmund Sveen

Åsmund Sveen, i 1930-åra ein av dei store norske lyrikarane og ein respektert kritikar i Dagbladet. Sidan han var aktiv i Nasjonal Samling under krigen, fekk han øydelagt ein lovande diktarkarriere, og han blei aldri teken inn att i den litterære varmen.

Les meir om Åsmund Sveen

Lars Berg

Lars Berg

Lars Kornelius Edvard Berg var lærar og forfattar. Han var motstandsmann og krigsfange under andre verdskrigen. Berg tok initiativ til skipinga av Hålogaland Teater.

Les meir om Lars Berg

Åse-Marie Nesse

Åse-Marie Nesse

Åse-Marie Nesse, lyrikar, gjendiktar og universitetslærar. Ho var ein kjend omsetjar og gjendiktar då ho debuterte som lyrikar i 1970. Nesse var ein lærd og engasjert formidlar av klassisk europeisk danning og litteratur frå andre kulturar.

Les meir om Åse-Marie Nesse

Aina Basso

Aina Basso

Aina Irene Basso, historikar med kvensk bakgrunn på farssida og forfattar av historiske romanar der unge kvinner er hovudpersonar, med handling frå 1600-, 1700- og 1800-talet.

Les meir om Aina Basso

Temaside: Vinje-jubileet 2018

Temaside: Vinje-jubileet 2018

Temaside om Vinje-jubileet 2018, med alle relevante artiklar samla på ein stad. I 2018 er det 200 år sidan Aasmund Olavsson Vinje vart fødd. Han var ein av dei første som tok nynorsk i bruk, den første moderne journalisten, skipa den første nynorske avisa og skreiv mange dikt og reiseskildringar som framleis er lesne.

Les meir om Temaside: Vinje-jubileet 2018