Hopp til innhold
Aslaug Vaa. Foto: Samlaget. Nytta etter avtale.
Aslaug Vaa. Foto: Samlaget. Nytta etter avtale.
X
Innhald

Aslaug Vaa

Aslaug Vaa, norsk lyrikar, dramatikar og essayist. Vaa var ein pioner innanfor den tidlege kvinnelyrikken på nynorsk. Som teaterdiktar fornya ho det norske teatret ved å skrive poetisk dramatikk.

Vaa var fødd i Rauland 25. august 1889 og døydde i Oslo 28. november 1965. Foreldra flytte til Kviteseid då ho var tre år gammal, og ho voks opp der. Ho tok latinartium på Aars og Voss skole i Kristiania i 1909 og tok deretter til å studere ved Universitetet i Oslo. Ho var journalist i nynorskavisa Den 17de Mai, der ho i mange år var ansvarleg for utanriksstoffet.

Aslaug Vaa som student. Foto: Gustav Borgen. Frå Norsk Folkemuseums samlingar. Biletet har falle i det fri.

Aslaug Vaa som student, 1907. Foto: Gustav Borgen. Kjelde: Norsk Folkemuseum på digitaltmuseum.no (inventarnr. NFB.35987). Biletet har falle i det fri.

Aslaug Vaa var gift med filologen og psykoanalytikaren Ola Raknes mellom 1912 og 1938, då ekteskapet blei oppløyst. Ho budde saman med mannen i Paris i to periodar og studerte litteratur og kunsthistorie, folkeminne og filosofi ved Sorbonne. I tillegg kom opphald og studium i London og Berlin, der ho studerte teater og teaterhistorie.

Då Aslaug Vaa debuterte i 1934 med diktsamlinga Nord i leite, var ho 45 år gammal. Fram til 1963 gav ho ut seks diktsamlingar. I tillegg skreiv ho fire skodespel og ei rad artiklar og essay i aviser og tidsskrift.

Telemarksmusikarane Øyonn Groven Myhren og Odd Nordstoga har sett musikk til diktsyklusen «Nivelkinn» frå Aslaug Vaa si debutsamling. For plata Nivelkinn, som blei til som eit bestillingsverk til Telemarkfestivalen 2001, fekk dei i 2002 Spelemannsprisen.

 

Ønskediktpoeten

Aslaug Vaa skreiv dikt i både tradisjonell og modernistisk form, og fleire av dikta er blitt folkeeige. Det folkeviseliknande og strofiske diktet «Så rodde dei fjordan» (1936) var lenge fast innslag i Ønskediktet i NRK, ved sida av kjærleiksdiktet «Å eiga» (1935), der ho nyttar friare rytmar. I kjende antologidikt som «Etterklangen» og «Moreld» (1947) nyttar ho tradisjonelle metriske former. Tidleg modernist og ekspresjonist i form og tematikk er ho i det mindre kjende diktet «Skuggan» (1947).
 
«Å eiga»

Stundom spør ein:
Kan ein eiga eit anna menneskje?

(...)

Fyrst når to men’skjer kan sei til kvarandre:
Gå der du vil,
du er du!
Gjer det du vil,
eg er eg –

Men eg ser vegen din
og eg lyder etter fotefari dine
og eg kjenner din vilje
strøyma gjenom blodet
i javne, rolege pulsslag –

Fyrst då kan to men’skje eiga kvarandre.

Utdrag frå diktet «Å eiga» av Aslaug Vaa: Skuggen og strendan. Gyldendal 1935. 
Les boka på Nasjonalbiblioteket sine nettsider

Tankediktar

Dikta har ofte ei reflekterande form, samstundes som dei undersøkjer tanken som prosess og erkjenning. Ein sivilisasjonskritikk er innebygd i mange av tekstane, som reflekterer over korleis vi tenkjer etisk og menneskeleg, til beste for samfunnet, kulturen og sivilisasjonen. Poeten tek avstand frå den erkjenningsforma som favoriserer logisk og empirisk erkjenning åleine («Tankekniven», 1936), og agiterer for ein rasjonalitet som byggjer på det sanselege og intuitive så vel som det faktiske.
 
Ein økologisk bodskap går som ein raud tråd gjennom forfattarskapen. Kropp og sjel og menneske og natur må vere i balanse. Det same gjeld globalt. I dikt, drama og artiklar manar Aslaug Vaa til respekt og toleranse mellom folkeslag og kulturar.
 
Aslaug Vaa reflekterte mykje over poesiens vesen, og i si eiga «poetiske tenking» søkjer ho til det primitive og opphavlege på den eine sida og det visjonære og mystiske på den andre.
 

Nyskapande dramatikar

Forfattarskapen er prega av kjennskap til folkedikting og folkelege kulturtradisjonar frå oppveksten i Telemark, kombinert med europeiske og moderne impulsar frå mange reiser. Dette kjem særleg til syne i dramatikken. Det poetiske dramaet Munkeklokka (1950/1966) byggjer på folkloristisk stoff frå norsk høgmellomalder, men er moderne i forma. Konflikten er bygd opp kring identitetsspørsmål, relasjonar mellom menneske, erotikk og kjærleiksliv og religiøse tema. Stykket har ei form som bryt med den sterke norske realismen i tradisjonen etter Henrik Ibsen.
 
Aslaug Vaa lærte av det ekspresjonistiske teatret til Max Reinhardt og det episke teatret til Bertolt Brecht i Tyskland. Ho skreiv poetiske drama og bryt realismen med innslag av song og lyrikk. Dialogane har kvalitetar som vi oftast finn i lyriske tekstar.
 
Skodespela Steinguden (1931/1939), Tjugendagen (1947/1950) og Honningfuglen og leoparden (1965/1966) er innbyrdes ulike, men alle er eksperimentelle i forma.
 

Kjelder

Sigrid Bø Grønstøl: «Dikt og tanke. Aslaug Vaa», i Sigrid Bø Grønstøl og Unni Langås: Tanke til begjær. Nylesingar i nordisk lyrikk. Oslo 2001
Leif Mæhle: «Fann eg dei stigar …». Vandringar i Aslaug Vaas dikting. Oslo 2001
 

Vidare lesing

Grønstøl, Sigrid Bø & Unni Langås: Tanke til begjær : nylesingar i nordisk lyrikk, 2001 («Dikt og tanke: Aslaug Vaa»: 71-101)
Hareide, Jorunn: "Aslaug Vaa - ein lyrisk dramatikar?". Hareide, Jorunn & Drude von der Fehr, red.: Tendensar i moderne norsk dramatikk, 2004, 95-110
Mæhle, Leif: "Fann eg dei stigar-" : vandringar i Aslaug Vaas dikting, 2001
Norsk biografisk leksikon 2. utg.
Vedlegg til Dag og tid nr 22, 28. mai 1998 (tema: Aslaug Vaa)

Litteraturliste utvikla av Nasjonalbiblioteket for Allkunne 2011
Tilrettelagt og oppdatert av Allkunne

Først publisert: 24.07.2009
Sist oppdatert: 23.08.2018