Hopp til innhold
Portrett av Moltke Moe
Portrett av Moltke Moe
Fotograf: L. Forbech (Christiania). Publisert av Nasjonalbiblioteket. Ingen kjende restriksjonar.
X
Innhald

Moltke Moe

Ingebret Moltke Moe, folklorist og språktenkjar. Han grunnla universitetsstudiet folkloristikk i Noreg og vert rekna som far til tanken om samnorsk.
Moe var fødd 19. juni 1859 i Krødsherad og døydde 15. desember 1913 i Kristiania. Han var son til Jørgen Moe.
 
Etter examen artium i 1876 tok Moe fatt på teologistudiet, men var meir oppteken av folkeminne og religionshistorie og gav opp teologien. Han var mest sjølvlærd som folkeminnegranskar, og med «Examen philosophicum» som einaste eksamen vart han i 1886 utnemnd til professor i norsk folkespråk med plikt til å førelese om folkeminne. Han vart med det den første professoren i folkloristikk i Norden. I 1899 vart professoratet endra til folketradisjonar og mellomalderlitteratur, norrøn litteratur medrekna.
 
Folkeminne
Alt frå 18-årsalderen samla Moe folkeminne, særleg i Telemark. Han fekk tidleg stipend frå Universitetet og Stortinget til innsamlingsreiser. Då Peter Christen Asbjørnsen og Jørgen Moe døydde, fekk han ansvaret for nye utgåver av folkeeventyra. Særleg mykje arbeidde han med studiet av folkeviser, aller mest med «Draumkvedet», som han freista å restituere ut frå dei versjonane som låg føre. Han gav ut, saman med eleven Knut Liestøl, Norske folkevisor fraa millomalderen (1912). Posthumt kom trebandsverket Norske folkevisor (1920–24).
 
Aktiv på mange hald
Moe sat i styret for Det Norske Samlaget 1889–1900, i redaksjonen for Syn og Segn 1894–1900 og var ein av dei viktigaste medarbeidarane til Rolfsens lesebok, som kom med første bandet i 1892. Han var med og bygde opp Norsk Forfatterforening, som vart skipa i 1893, var med og skipa Norsk folkemuseum i 1894, der han sat i styret til han døydde, og var med og grunnla det meir enn vaklevorne tidsskriftet Norvegia, som kom med eitt dobbeltband i perioden 1884–1908, der Johan Storm la fram den lydskrifta som seinare vart brukt i norsk målføreforsking.
 
Samnorsktanken
I målstriden såg Moe for seg at riksmål og landsmål ein gong skulle flyte saman. Synet la han fram i Retskrivning og folkedannelse (1900), «Norsk og dansk sprogdrakt» (1906) og «Nationalitet og kultur» (1909). I «Nationalitet og kultur» skriv han: «Har De været i Gudbrandsdalen og set brævandet fra Otta strømme ut i Laagen? Saaledes maa ogsaa de to nærskyldte maalformer flyte sammen.» I denne artikkelen bruker han, som ein av dei første, adjektivet «samnorsk». Garborg hadde tidlegare brukt adjektivet i ein artikkel i Fraa By og Bygd i 1877.
 
1907-reforma i riksmål
Moe var med i utgreiingsarbeidet som førte til 1907-reforma i riksmålet. Etter oppmoding frå departementet la Moe, Jonathan Aars og Simon W. Hofgaard våren 1898 fram utgreiinga Om en del retskrivings- og sprogspørsmål. Forslaget vekte strid, og forfattarane kom med eit tillegg hausten 1899. Debatten og arbeidet gjekk vidare i åra som kom, og i 1906 fekk Moe, Hjalmar Falk og Johan Nicolaisen i oppgåve å gå igjennom det endelege forslaget frå Marius Nygaard og Jonathan Aars.
 
Vitskapleg produksjon
Moe var aktiv på mange hald. Han brukte mykje tid på samtalar og brevveksling, stilte høge krav til eige arbeid og hadde motvilje mot å gi frå seg manuskript til prenting. Den vitskaplege produksjonen vart difor ikkje så stor. Mykje av det han skreiv, var populærvitskaplege artiklar. Knut Liestøl samla det meste av den vitskaplege produksjonen i tre band i Samlede skrifter (1925–1927). Norsk Folkeminnelag gav ut Folkeminne frå Bøherad (1925) og Folkeeventyr frå Flatdal (1929).
 
 
Kjelder
Brynjulf Alver: Draumkvedet. Oslo 1971
Gudleiv Bø og Magne Myhren: Draumkvedet. Diktverket og teksthistoria. Oslo 2002
Hjalmar Falk: «Moltke Moe. Et mindeord av Bymaalslagets formand», Maal og Minne. 1914
Jorunn Fløtra: Moltke Moe som folklorist. Oslo 1995
Kristian Ihle Hanto: Ideologiar i norsk målreising. Oslo 1986
Reimund Kvideland: «Moltke Moe», Norsk biografisk leksikon, bd. 6. Oslo 2003
Knut Liestøl: «Ingebret Moltke Moe», Norsk biografisk leksikon, nr. 9. Oslo 1940
Knut Liestøl: Moltke Moe. Oslo 1949
Randi Lund: «Sin fars sønn og vel så det», Apollon. 1996
Moltke Moe: Samlede skrifter. Oslo 1925–1927
 
Peikarar
Randi Lund: «Sin fars sønn og vel så det», Apollon 1996
Jorunn Fløtra: Moltke Moe som folklorist, 1995. (NBdigital)
Moltke Moe: "Nationalitet og kultur", Samtiden 1909 (Faksimilebiblioteket til Språkrådet)
Moltke Moe i Dokumentasjonsprosjektet, Universitet i Oslo

Først publisert: 18.12.2009
Sist oppdatert: 06.01.2012