Hopp til innhold
 Ola Mosafinn.Foto: Christian Grindseth (ukjent årsal). Kjelde: hedmarksmuseet.no CC 3.0
Ola Mosafinn.Foto: Christian Grindseth (ukjent årsal). Kjelde: hedmarksmuseet.no CC 3.0
X
Innhald

Ola Mosafinn

Ole Sjurson Mosafinn, turnerande hardingfelespelar frå Voss som reformerte hardingfelerepertoaret.

Ole Sjurson Mosafinn var fødd 14. juli 1828 på Voss og døydde same staden 28. desember 1912. Han byrja å lære seg felespel i seksårsalderen, først gjennom å lytte til faren, Sjur B. Liland (1792–1866), som var ein dugande spelemann, men som ikkje var særleg ivrig etter å lære spelet sitt vidare til sonen. Mellom lokale spelemenn var det Anders Berge (1805–81) som blei den viktigaste læremeistaren hans. I 1840-åra kom han òg i kontakt med den meir kjende vossaspelemannen Nils Rekve (1777–1846).
Mosafinn spela på lokale samkomer frå han var 12 år gamal. Av konfirmasjonspresten sin på Voss fekk han ei kort, seksvekers opplæring i læraryrket, og han arbeidde som lærar i to år (1843–45). Sidan lærte han seg skreddaryrket, som han i fleire periodar hadde som leveveg ved sida av at han turnerte som konsertartist.
Spelferder
Som spelemann utvikla Mosafinn ein framifrå teknikk, og han utmerkte seg særleg med bogetaka sine. I 1849 drog han på si første spelferd til Hardanger og Haugesund. Hardanger besøkte han jamleg gjennom heile livet og blei i samtida omtalt som hans «andre fedreland». I 1950 besøkte han Lærdalsmarknaden, der han møtte valdresspelemannen Nils Himle, son av Jørn Himle (1778–1884), som lærte han fleire «rengjeslåttar». I 1850-åra var han fleire gonger i Sogn, Hardanger, Bergen, Sunnhordland og Haugesund. I 1860–61 turnerte han i Gudbrandsdalen og Østerdalen.
I 1879 spela Mosafinn for Ole Bull og Edvard Grieg på Lofthus, og året etter heldt han to konsertar for fulle hus i Håndverkerforeningen i Bergen. I det påfølgjande tiåret vitja han òg Sunnfjord og Sunnmøre. I åra 1890–92 drog han så på to turnear til Amerika, og siste gongen vende han heim «med mykje æra og ikkje so lite gull» (Arne Bjørndal). Etter dette kjøpte han seg eit hus på Saue, grannegarden til barndomsheimen på Voss, der han budde resten av livet. Mosafinn hadde si siste spelferd i 1910, då han besøkte fleire stader på Vestlandet, og året etter heldt han den siste konserten sin på Voss. Same året blei det gjort pathéfon-opptak av han.
Slåttekunne
Ei formulering som ofte går att om Mosafinn, var at han ikkje komponerte slåttar, men restituerte dei. Det finst berre to komposisjonar etter Mosafinn, ein springar og eit programstykke med tittelen «Gjætarlokketonar frå Voss», sett saman av folketonar. Generelt var han meir oppteken av å «reinske» det overleverte slåttestoffet for det han oppfatta som veike og/eller upassande element, og å gi det ei klarare form. I ein avisartikkel frå 1886 heiter det at Mosafinn hadde «en ganske mærkelig evne til at af slåtterne at udrense alt, som støter øret, og at indflette og gjengive dem i sin smukkeste form». Mosafinn-formene av slåttar frå Voss og Hardanger har fått stort gjennomslag i ettertida.
Mosafinn hadde ei omfattande slåttekunne. Arne Bjørndal skreiv ned om lag hundre slåttar etter han, medan sjubandsverket Norsk folkemusikk inneheld 77 Mosafinn-slåttar. Eit gjennomgåande trekk ved desse slåttane er den lydiske tonaliteten. Repertoaret bestod i hovudsak av stoff frå Voss og Hardanger, og dessutan noko frå Valdres og Telemark. Han tileigna seg ei rekkje slåttar frå Hardanger gjennom spelemenn som Hans Selland (1821–93) og Ola Håstadbø (1826–99). Telemarkmusikken hadde han særleg frå Leif Sandsdalen (1825–96). I tillegg spela han mykje runddansspel (vals, pols, reinlendar), som han lærte av den omreisande flatfelespelemannen Karl August Torsteinsson, og frå notar. Medrekna runddansspel bestod repertoaret hans av om lag 300 stykke. Eit utval slåttar etter Mosafinn er spela inn av Knut Buen, Leif Rygg og Kåre Nordstoga på plata Bjølleslåtten (1994).
I 1921 blei Nils Bergslien sitt minnesmerke over Mosafinn, «Ridande Vossabrudlaup», innvigd på Voss.
Kjelder
Bjørn Aksdal: «Ola Mosafinn», Norsk biografisk leksikon, bd. 6. Oslo 2003
Arne Bjørndal: Ola Mosafinn. Bergen 1922
Jon Bleie: Halldor Meland. Eit liv i tonar. Ein bolk or soga om folkemusikken i Hardanger. Oslo 1976

Først publisert: 03.01.2012
Sist oppdatert: 03.05.2013