Hopp til innhold
Foto: Samlaget
Foto: Samlaget
X
Innhald

Erna Osland

Erna Osland blir rekna som ein av dei fremste norske forfattarane av barne- og ungdomsbøker. Den tidlegare læraren er både produktiv og prislønt, og ho skriv innanfor dei fleste litterære sjangrar.

Osland er fødd 24. februar 1951 i Høyanger i Sogn. Ho er utdanna lektor og arbeidde som lærar i Masfjorden i Hordaland fram til 1995. Osland debuterte med ungdomsromanen Natteramnen i 1987. Sidan har ho skrive ei rekkje bøker, både skjønnlitteratur og fagbøker, hovudsakleg for barn og ungdom. Ho tek ofte opp store problemstillingar i bøkene sine, og ho er oppteken av ikkje å gi dei ei eintydig løysing. Ho har òg drive aktivt med litteraturformidling og har halde skrivekurs for barn og ungdom over heile landet.
 
I 2004 var Osland den første barnebokforfattaren som fekk bli festspeldiktar under Festspillene i Bergen, og i 2007 var ho festspeldiktar ved Dei nynorske festspela. Ho har vunne mange prisar, mellom anna både Brageprisen og Kritikarprisen for Salamanderryttaren i 1999.
 
Det språklege utgangspunktet
Osland arbeidde som lærar i ungdomsskulen og den vidaregåande skulen i nesten ti år før ho debuterte som forfattar. Ho meiner at det er elevane hennar som har lært henne å skrive, fordi ho ville skrive tekstar som dei forstod og kjende seg att i. 36 år gammal gav ho ut den første boka, men først sju år seinare blei ho forfattar på heiltid. Historiene i bøkene hennar er gjerne lagde i munnen til ein eg-forteljar som sjølv er barn eller ungdom, og ho fangar og formulerer tankane deira på ein truverdig måte. Særleg godt meistrar ho det heilt enkle språket, som er så gjennomarbeidd og rytmisk at det aldri blir kjedeleg.
 
Motiv og tema
Moralske dilemma og skilnaden på rett og gale er tema som går att i bøkene hennar. Den prislønte boka Salamanderryttaren stiller til dømes spørsmål ved om det alltid er gale å stele. Andre store tema ho tek opp, er mellom anna incest (Kryssord, 1990) og sorg (Svimmel, 1997). Eit motiv som går att i mange av bøkene til Osland, er barn som manglar ein far, anten fordi dei ikkje har nokon, eller fordi han forsvinn eller er lite til stades. Døme på romanar der farslengten er særleg tydeleg, er Kattespranget (1998), Den farlege reisa (2006) og skodespelet Rekneprinsen (2007). I 2006 skreiv ho òg ei fagbok for barn om dette temaet. Fint å ha far tek opp farsrolla i dyreverda og fortel med humor og eit godt blikk for detaljar om dei ganske få dyra der faren tek ansvar for ungane sine.
 
Ulike sjangrar
Osland skriv ofte slik at ein må lese mellom linjene, og ho er ein uvanleg god novellist. I samlingar som Berre du som veit (2003) og Nær nok (2004) bruker ho novellesjangeren til å formidle kjensler og problem barn kan oppleve i kvardagen, på skulevegen eller heime. Her er fleire noveller om mobbing, men også om venskap og kjærleik.
 
Lett å lese
Som lærar såg Osland kor viktig det er at elevane får bøker som passar for kvar einskild, både når det gjeld innhaldet i bøkene, og korleis dei var skrivne. Ho oppdaga tidleg at elevar med nynorsk som hovudmål hadde særleg lite å velje mellom når det gjeld lettlesne bøker. Difor skreiv ho på nittitalet ei rekkje bøker som skulle vere lette å lese for ungdom, og det synte seg raskt at ho trefte lesarane sine. Bøkene om Ruben og Gina (1994–1996) blei populære, og særleg godt mottekne blei bøkene om 15-åringen Daniella D, ei moderne «frøken detektiv» frå Vestlandet.
 
Fagbøker for barn er eit anna av hjartebarna til Osland. Ho tek ofte utgangspunkt i konkrete og originale problemstillingar når ho skriv, og bruker dette som innfallsvinkel til langt større emne. Den første fagboka var ein teikneserie om Ivar Aasen, «ei historie om kjærleik», som formidlar prosjektet til Aasen på ein uhøgtidleg og engasjerande måte for målgruppa. I Hår i millionar år formidlar ho kulturhistorie frå heile verda ut frå hår og hårmotar, og i Skarpe tenner og Fint å ha far lærer ein om mange slags dyr med utgangspunkt i tennene deira og tilhøvet mellom far og barn.
 
Kjelder
Nettstaden til Erna Osland, Erna Osland: «Å ta seg sjølv på fanget», http://skrift.no/osland/poetikk.html [lesedato 07.08.2009]

Først publisert: 07.08.2009
Sist oppdatert: 04.02.2013