Hopp til innhold
Olav Paulson. Foto: Ukjend. År: Ukjend. Frå samlinga til Norsk vasskraft- og industristadmuseum. Nytta etter avtale med dei.
Olav Paulson. Foto: Ukjend. År: Ukjend. Frå samlinga til Norsk vasskraft- og industristadmuseum. Nytta etter avtale med dei.
X
Innhald

Olav Paulson

Olav Paulson, vestmann, lensmann, dampskipsekspeditør og skulebokforfattar. I 1869 gav han ut den første leseboka på landsmål.

Paulson var fødd 20. september 1822 i Herøy på Sunnmøre og døydde i Bergen 28. juni 1896. Døypenamnet var Ole.

 
Paulson var sjølvlærd. Han fekk tidleg arbeid hos sorenskrivaren på Sunnmøre. I 1850 vart han lensmann i tidlegare Bjørnør kommune i Sør-Trøndelag, i 1855 lensmann i Jølster i Sunnfjord. Frå 1860 var han ekspeditør, bokhaldar og kasserar for Nordre Bergenhus Amts Dampskibe i Bergen, dei siste åra med tittelen kontorsjef.
 
I Bergen kom han etter kvart med i krinsen av målmenn rundt Henrik Krohn og fornorska namnet sitt til Olav Paulson. I 1868 var han med og skipa Vestmannalaget og vart kasserar for laget. Han sat i styret i om lag 25 år.
 
I 1869 gav Paulson ut Lesebok i Landsmaalet, den første leseboka på landsmål. Boka hadde tekstar Paulson sjølv hadde omsett, og tekstar av mellom andre Ivar Aasen, Aasmund Olavsson Vinje, Henrik Krohn og Kristofer Janson. Nokre av tekstane skreiv Paulson sjølv. I 1872 og 1874 kom så to hefte med tittelen Gudelege Smaastykke til Helgar-Lesnad. Og i 1882 gav han saman med Hans Mo ut Bibelsaga, ei omsetjing av Volrath Vogts bibelhistorie. Paulson skreiv dikt og småstykke under psevdonymet «– p –» i Ferdamannen og i Fraa By og Bygd.
 
Paulson var tredje vararepresentant til Stortinget i 1859–60, og var i 1858–60 medlem av heradsstyret i Jølster. Han sat i bystyret i Bergen i 1880–90 og i styret for Bergens Arbeiderforening 1867–70 og 1872. Han hadde fleire verv i fråhaldsorganisasjonar og var aktiv i religiøse organisasjonar.

Kjelder

Anton Aure: «Olav Paulson», Ung-Norig nr. 4/1919
Peter Hallaråker: «Olav Paulson – ein føregangsmann i målreisinga», Syn og Segn  nr. 4/1982
Peter Hallaråker: Olav Paulson (1822–1896) – målreisar og forfattar. Volda 1982
Hannaas, Clausen, Jerdal: Vestmannalaget i 110 år. Bergen 1978
Jostein Krokvik: Henrik Krohn. Vestmannalagsreisaren og målreisaren. Bergen 2002
Anders A. Lothe: Målreisingssoga i Sogn og Fjordane. Florø 1953
Bjarne Rabben: «Olav Paulson. Bondegut, bymann og føregangsmann i norsk kulturliv». Tidsskrift for Sunnmøre historielag 1991
Harald Jarl Runde: «Olav Paulson 1822–1996». Jølst 1996
Harald Jarl Runde: «Olav Paulson 1822–1996. Ein kulturberar». Tidsskrift for Herøy historielag 1996
O. Thorseth: «Olav Paulson», Folk og Fortid. Tidsskrift for Herøy historielag 1953

Peikarar

Forfattarside om Olav Paulson på aasentunet.no

Olav Paulson: Lesebok i Landsmaalet (1869) i Faksimilebiblioteket til Språkrådet

Først publisert: 16.10.2009
Sist oppdatert: 17.04.2018