Hopp til innhold
X
Innhald

Ola J. Rise

Ola J. Rise, norskamerikansk bladmann og forfattar. Han var ein av dei mest markerte målmennene i det norskamerikanske miljøet i byrjinga av 1900-talet.

Ola J. Rise var fødd i Oppdal i 1877 og døydde same staden i 1954. Han emigrerte til Amerika i 1899, men returnerte til Noreg etter berre ti år. I Noreg vart han gardbrukar og var kjend som ein dugande folkeminnegranskar, foredragshaldar og forfattar av lokalhistoriske verk.

I dei ti åra Rise budde i Amerika, var han kulturelt aktiv på mange område. Han var med på å skipe og var aktiv i fleire lag og organisasjonar. Som journalist spreidde han kjennskap til norsk og norskamerikansk kultur. Ei tid reiste han rundt i Midtvesten og kåserte og spela fele for nordmennene. Rise publiserte dikt og forteljingar på nynorsk og fleire artiklar om målsaka, både i norske og norskamerikanske publikasjonar.

I tillegg til to små forteljingar på vers, Lasarus Geistus, som kom ut på bokmål i Minneapolis i 1908, og Snø – forteljingar fraa nybyggjarlive paa dei villaste vidder i Vesterheimen, som var skriven på nynorsk i Amerika, men utgitt i Noreg kort tid etter at Rise kom heim, publiserte Rise over hundre dikt, i begge målformene, i norskamerikanske tidsskrift og aviser. Diktsamlinga I Solfallsbrann, som kom ut posthumt, inneheld nokre amerikadikt.

Rise skriv om mykje om dei same emna som andre norskamerikanske forfattarar. Han skriv om naturen, årstidene, heimen, opplevingane i Amerika og lengt etter fedrelandet. Som sosialist kjem det sosiale medvitet hans ofte til uttrykk, og han kan vere meir samfunnskritisk enn mange av forfattarkollegaene sine.

Rise arbeidde som journalist både i Skandinaven og i Minneapolis Tidende. Han sat og i styret for Norrøna – det fyrste blad paa norskt maal i Vesterheimen, og han var med og skipa Frams Dramatiske Selskab og Det Norske Selskab i Amerika. Men det er nok som målmann Rise utmerkte seg mest i det norske Amerika. Han forsvarte nynorsken ut frå nasjonale, demokratiske og språkhistoriske grunnar og hevda at målet er ein viktig del av fedrearven. Den mest interessante målartikkelen til Rise, «Norsk Maalbevægelse», vart trykt i Kvartalskrift i 1906. Der hevdar han mellom anna at målsaka ikkje berre er ein kamp om tale- og skriftspråket, men «... bærer i seg omtrent hele det nationale reisningsarbeidet i det nye Norge».

Kjelder

Privatarkiv hos etterkomarane til Rise i Oppdal

Arne Sunde: «Glimt frå Ola J. Rise sine ti år i Amerika», Bøgda vår. Oppdal Historielag 1993

Først publisert: 02.05.2018
Sist oppdatert: 02.05.2018