Hopp til innhold
Per Sivle. Kjelde: Ivar Aasen-tunet.
Per Sivle. Kjelde: Ivar Aasen-tunet.
X
Innhald

Per Sivle

Per Sivle var ein omstridd og folkekjær lyrikar, humorist, prosaist og avisredaktør, som mellom anna skreiv diktet «Den fyrste songen».

Per Sivle var fødd 6. april 1857 i Flåm som son av Susanna Andersdotter Ryum og Eirik Sivle. Han tok sitt eige liv 6. september 1904 på Kristiania Bad i Torggata. Mor hans døydde hausten 1859, og Per Sivle voks difor opp i tre ulike fosterheimar, det meste av tida hos familien Brekke på Brekke-garden ved Stalheim.
 
Frå 1872 gjekk Sivle to år på Jakob Sverdrups folkehøgskule i Sogndal, før han drog til Kristiania for å kvalifisere seg til gymnaset og eventuelle universitetsstudium. Sivle var skuleflink, men helseproblem gjorde at han måtte gi opp skulegangen utan å ha teke artium. Han livnærte seg seinare som forfattar og avisredaktør. Han var redaktør av Buskeruds Amtstidende (1883–84) og Kristianiaposten 1887–1891 og gav i alt ut 15 bøker i ymse sjangrar.
 
Per Sivle gifta seg 1. august 1887 med bergensjenta Wenche von der Lippe Nilsen. Saman fekk dei dottera Sussi. Ekteskapet varte livet ut, trass i at ektefellane budde åtskilde i seks år, i samband med at Per Sivle ikkje var i stand til å forsørgje familien sin.
 
Forfattarskapen
Forfattarskapen til Sivle er liten, men påfallande mangfaldig, både tematisk, kvalitativt og når det gjeld sjangrar. Han bokdebuterte i 1878 som inderleg pietistisk diktar med det psevdonymt utgitte langdiktet En Digters Drøm, i polemikk mot Gunnar Heiberg. Og han følgde opp året etter med den sterkt religiøse diktsamlinga Digte. Alt i november 1877 hadde han under signaturen S. fått diktet «Dan fyrste songen» på trykk i Fedraheimen.
 
I andre halvdelen av 1890-åra fekk han eit nasjonalt gjennombrot som lyrikar, med fem sterke diktsamlingar. Sivle skreiv då mobiliserande agitasjonsdikt for nasjonalt sjølvstende og såre personlege dikt om vonbrot og dødslengt om einannan. Han skreiv både på riksmål og landsmål. Mellom dei mest kjende nasjonale dikta er «Vi vil os et land», «Tord Foleson» og «Svolder».
 
Den einskildboka som litterært sett står sterkast i dag, er novellesamlinga Sogor, frå 1887, som inneheld levande klassikarar som «Berre ein Hund» og «Fanta-Nils». Novellene handlar om brytingar og konfliktar mellom barneverda og vaksenverda, og dei er skrivne frå ein forteljarposisjon som verken ligg hos barnet eller hos den vaksne. Sivle tenkte ikkje sjølv på tekstane som barnelitteratur, men mellom anna på grunn av Nordahl Rolfsens lærebøker vert desse novellene i dag rekna som eit vendepunkt i norsk barnelitteraturhistorie og gjennombrotet for ein meir direkte og realistisk barnelitteratur.
 
Sivle gav dessutan ut éin roman, Streik, basert på ein reell sagbruksstreik i Drammen i 1881. Romanen fekk hard medfart i samtida, og Sivle tok sjølv avstand frå han. Men i ettertid er boka vorten kanonisert, og i dag vert ho i fleire norske litteraturhistorier rekna som den første norske arbeidarromanen. I 1970-åra vart romanen utgitt på nytt tre gonger, på Eide Forlag jamvel i klassikarserien «Store norske romaner». Romanen fortener verken den brutale avvisinga han fekk i 1890-åra, eller den panegyriske kanonseringa i 1970-åra. Det er mange friske tilløp i romanen, han er karnevalistisk og grotesk, effektivt fortald og prega av ein svart, folkeleg humor, men mykje ved han verkar uferdig og halvvegs. Kanskje mangla Sivle den sjølvdisiplinen og arbeidskrafta som ein gjennomarbeidd roman føreset.
 
Sivle utvikla sjangeren «vossa-stubbar», små burleske humoreskar, dels baserte på munnleg traderte forteljingar frå heimtraktene, dels som eigne kunstprodukt. Ivar Aasen meinte Sivle fortente livsvarig diktarløn, om han så ikkje skreiv ei einaste linje utover den første samlinga med vossa-stubbar. Stubbane var ei sjangermessig nyvinning i norsk litteratur og sette standard for ein ny litterær tradisjon, som vi kan følgje frå Sivles samtidige Hans Seland til Jon Hellesnes sine filosofiske stubbar i vår tid.
 
Sivle skreiv òg eitt skodespel, Svolder, som han verken fekk sett opp eller utgitt, men som Severin Eskeland seinare omsette frå riksmål til landsmål og tok med i den posthumt utgitte Skrifter. Sivle gav ut éi sakprosabok, foredraget «Nationalt Selvmord», som han turnerte landet rundt med i midten av 1890-åra.
 
Journalistisk arbeid
Sivle var redaktør for to aviser, den regionale venstreavisa Buskeruds Amtstidende i 1883–84 og den nasjonale og politisk viktige Kristianiaposten frå 1887 til 1891. Redaktørtida i Buskeruds Amtstidende fall saman med klimakset i den politiske kampen for parlamentarisme, og avisa fungerte som eit mobiliserande organ for tilhengjarane av parlamentarismen. Sivle brukte her sine evner som polemikar og lyrikar i teneste for demokratiet.
 
Mykje vanskelegare var perioden i Kristianiaposten. Sivle vart tilsett idet venstrepartiet heldt på å rakne i ein moderat og ein radikal fraksjon, og Sivle vart ein reiskap for den moderate fraksjonen i partiet. Han freista rett nok den første tida å samle og forsone fraksjonane, men enda snart som ein prinsippfast forsvarar av dei moderate, i bitre ordskifte med radikale skribentar. Særleg la Sivle seg ut med Verdens Gang-redaktøren Olav Thommessen. Arne Garborg gav i 1888 ut niddramaet Uforsonlige, mellom anna for å hengje ut Sivle sin innsats i Kristianiaposten.
 
Personleg opplevde Per Sivle mykje motgang. Han var helsesvak og alkoholisert, og han var kommersielt mislukka som forfattar. Litterært var han som lyrikar i utakt med dei hegemoniske tendensane innanfor kritikken. Politisk var han desto viktigare. Mange av dei nasjonale dikta hans vart publiserte med store oppslag i Dagbladet og Verdens Gang, og Sivle var openbert ein av dei viktigaste litterære aktørane for å mobilisere folk til kravet om oppløysing av unionen med Sverige. Sivle døydde knappe ni månader før unionen vart oppløyst.
 
Kjelder
Bjarte Birkeland: Per Sivle. Oslo 1961
Alfred Fidjestøl: Eit halvt liv. Ein biografi om Per Sivle. Oslo 2007
 
Vidare lesing
Birkeland, Bjarte: Per Sivle, 1961
Birkeland, Bjarte, red.: Sivle frå Voss, 1974
Fidjestøl, Alfred: Eit halvt liv : ein biografi om Per Sivle, 2007
Hovden, Anders: Per Sivle: ei livssoge, ny utg., 2000
Norsk biografisk leksikon 2. utg.

Litteraturliste utvikla av Nasjonalbiblioteket for Allkunne 2011
Tilrettelagt og oppdatert av Allkunne

Først publisert: 12.11.2009
Sist oppdatert: 29.01.2018