Hopp til innhold
Dagny Juel, ca. 1890–1895. Fotograf: Louise Abel. Kjelde digitaltmuseum.no. Inventarnr.: OB.F20293d. Eigar: Oslo Museum. CC BY-SA 4.0.
Dagny Juel, ca. 1890–1895. Fotograf: Louise Abel. Kjelde digitaltmuseum.no. Inventarnr.: OB.F20293d. Eigar: Oslo Museum. CC BY-SA 4.0.
X
Innhald

Dagny Juel

Dagny Juel Przybyszewska, forfattar og kulturformidlar, ein frimodig kunstnar som forarga mange ved å skrive om kvinneleg begjær og trøblete kjærleik.

Dagny Juel var fødd på Kongsvinger 8. juni 1867 og døydde i Tblisi i Georgia 5. juni 1901. Ho tok mellomskuleeksamen i 1881, oppheldt seg i Tyskland i 1882–84 og var guvernante i Førde i 1888–89.

I 1892 flytta ho til Berlin. Der kom ho med i krinsen av skandinaviske kunstnarar og byrja sjølv å skrive. Ho debuterte i 1893 med novella «Rediviva». Så følgde skodespela Den sterkere, Ravnegård, Synden og Når sol går ned. Personteikningar og tema er dei same i alle tekstane. I sentrum står erotisk pågåande kvinner som utfordrar rådande kjønnsroller. For det vert dei mobba av både kvinner og menn. Juel skreiv 14 dikt og fire prosalyriske tekstar. Tonen i dikta er framandgjering og dyrekjøpt kjærleik. Melankolien er til stades i alt ho skriv. Stilen er ekspresjonistisk. Det er det indre dramaet ho gir stemme til, i ein høgstemt stil.

I tillegg til sitt eige litterære virke var ho ein aktiv formidlar for andre kunstnarar. Ho var med på å starte det litterære tidsskriftet Pan, omsette ei novelle av Obstfelder til tysk og ein roman av Stanislav Przybyszewski, som ho gifta seg med i 1893, til norsk. Ho introduserte Edvard Munch sin kunst i Polen og skreiv om norske kunstnarar i tyske aviser.

Juel fekk lite anerkjenning medan ho levde. Etter at ho var død, vart to av skodespela omsette til polsk og Synden og Ravnegård spela i St. Petersburg. I Noreg trykte Samtiden Den sterkere i 1896 og dei prosalyriske stykka i 1900. Så var det stilt om Juel heilt til 1975. Då kom dikta hennar på trykk, og i 1977 kom den norsk-polske filmen Dagny.

I 1995 vart barndomsheimen hennar på Kongsvinger opna som kvinnemuseum.

 

Kjelder

Dagny Juel: Samlede tekster, ved Kari Sommerseth Jacobsen, Roar Lishaugen og Terje Tønnesen. Kongsvinger 1996

Roar Lishaugen: Dagny Juel. Tro, håp og undergang. Oslo 2002

Mary Kay Norseng: Dagny Juel. Kvinnen og myten, omsett av Hanne Bramness. Oslo 1992

 

Peikarar

NRK Radio: «Museum», 23.1.2016, nrk.no

Dagny Przybyszewska: «Sing mir das Lied vom Leben und vom Tode», Samtiden 1900, nb.no

Dagny Juel Przybyszewska: «Den sterkere», Samtiden 1896, nb.no

Først publisert: 09.04.2019
Sist oppdatert: 09.04.2019