Hopp til innhold
X
Innhald

Alcan-krisa 1975

Den 6. januar 1975 skreiv industriminister Ingvald Ulveseth (til venstre) og Alcan-president John Hale under avtalen om heimkjøp av Alcan-aksjane. Foto frå arkivet til Hydro aluminium.

Den 6. januar 1975 skreiv industriminister Ingvald Ulveseth (til venstre) og Alcan-president John Hale under avtalen om heimkjøp av Alcan-aksjane. Foto frå arkivet til Hydro aluminium.

Mange opplevde Alcan-samarbeidet som ein klamp om foten. Etter nei-fleirtalet i EF-avrøystinga i 1972, kom nokre år då krav om norsk sjølvråderett over både naturessursar og nøkkelindustri stod på den politiske dagsorden. Dette vart forsterka ved det som skjedde på oljefelta i Nordsjøen. Kravet om heimkjøp og ny nasjonalisering av ÅSV auka.

Etter forhandlingar leia personleg av statsminister Trygve Bratteli, kjøpte den norske staten tilbake halvparten av ÅSV-aksjane som Staten hadde selt til Alcan i 1967. Staten fekk dermed 75 prosent og full kontroll over ÅSV på nytt.

Heimkjøpet vekte politisk storm. For regjeringa Bratteli og dåverande industriminister Ingvald Ulveseth (seinare fylkesmann i Sogn og Fjordane) heldt striden på å ende med regjeringskrise:

Det nyskipa Sosialistisk Venstreparti som sat i vippeposisjon, fann ei god sosialistisk markeringssak i Alcan-heimkjøpet. Etter sterkt press frå den tidlegare kommunistleiaren Reidar T. Larsen gjekk fleirtalet i SV-gruppa inn for at Staten skulle overta heile aksjeposten til Alcan. Gruppeleiaren Finn Gustavsen var imot, ikkje minst fordi fagforeiningane i ÅSV hadde støtta «Bratteli-avtalen» om 75 prosent. Statsminister Bratteli stilte kabinettspørsmål. Hadde ikkje SV i siste liten stilt sine representantar fritt og Finn Gustavsen brote ut av SV-gruppa og stemt for avtalen, hadde Bratteli -regjeringa gått av på Alcan-saka.

Fagforeiningane i Årdal og leiinga i ÅSV dreiv aktivt med lobbyverksemd for å fortelje stortingspolitikarane kor viktig det var å få kjøpt heim att aksjar frå Alcan. Her er det møte med representantar for SV, som kom til å spele ei svært sentral rolle i saka. Magne Måren (med briller) representerte dei fagorganiserte i Årdal. Til venstre for han sit Finn Gustavsen, og heilt til høgre står Reidar T. Larsen.  Foto frå arkivet til Hydro Aluminium.

Fagforeiningane i Årdal og leiinga i ÅSV dreiv aktivt med lobbyverksemd for å fortelje stortingspolitikarane kor viktig det var å få kjøpt heim att aksjar frå Alcan. Her er det møte med representantar for SV, som kom til å spele ei svært sentral rolle i saka. Magne Måren (med briller) representerte dei fagorganiserte i Årdal. Til venstre for han sit Finn Gustavsen, og heilt til høgre står Reidar T. Larsen. Foto frå arkivet til Hydro Aluminium.

Produksjon av valsetråd i Øvre Årdal. Foto frå arkivet til Hydro Aluminium.

Produksjon av valsetråd i Øvre Årdal. Foto frå arkivet til Hydro Aluminium.

Investering i støyperi og valseverk

Etter heimkjøpet stod ÅSV friare til å satse på vidareforedling. Andre sognebygder hadde tidlegare fått sitt: Vik Verk kom i drift i 1969.

I 1972 hadde den nye Slugfabrikken i Høyanger erstatta tapte arbeidplassar då oksydverket der vart lagt ned. Høyanger fekk også Felgfabrikken Fundo i 1973. No var det Årdal sin tur: I 1978 vart det starta eit støyperi og valseverk for aluminiumstråd i Årdal. Planen var at trådvalseverket skulle vekse til ein stor arbeidsplass, men kom berre opp i 22 tilsette, og vart lagt ned i 2001.

Tya støyperi i Øvre Årdal vart bygt i 1972. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Tya støyperi i Øvre Årdal vart bygt i 1972. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Les også:

Kjelder

Kjeldeliste til Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 

Artikkelen er basert på NRKs Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane (2001–2014). Publisert digitalt etter avtale med NRK i 2014. 

I 2021 tek Vestland fylkeskommune ved Fylkesarkivet over innhaldet i Fylkesleksikon for Sogn og FjordaneDette innhaldet blir derfor ikkje lenger oppdatert på allkunne.no. Feil eller manglar som blir melde inn til post(a)allkunne.no, blir registrerte og overleverte til denye eigaren 

Les meir om overtakinga av Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane. 


Sist oppdatert: 28.04.2011