Hopp til innhold
X
Innhald

Fornminne på Stavenes og Atløy

SOLVOGNA: Sjeldan hellesristing som ser ut som tohjula vogn med kusk, førespent av to hestar. (Sjå grafikk nede til høgre). Tilsvarande utforming av vognmotivet må ein til Sør-Sverige for å finne. Foto/retusj: Arild Nybø, NRK.

SOLVOGNA: Sjeldan hellesristing som ser ut som tohjula vogn med kusk, førespent av to hestar. (Sjå grafikk nede til høgre). Tilsvarande utforming av vognmotivet må ein til Sør-Sverige for å finne. Foto/retusj: Arild Nybø, NRK.

På Staveneset, ut mot havet og skipsleia, ligg ei mengd helleristingar og gravrøyser. I alt er det talt 30 gravrøyser og 11 helleristingar, som skriv seg frå tida 1800 f.Kr. til 500 e.Kr.

Langs stranda ytst på sørsida av neset ligg helleristningsfelta og gravrøysene. Helleristingsfeltet er merka med ei «løype» gjennom fornfeltet, men i 2002 er felta i dårleg forfatning, og det kan vere vanskeleg å få auge på helleristningane.

Mest skipsfigurar

Helleristningane framstiller for det meste skipsfigurar, og er daterte til bronsealderen (år 1800-500 f.Kr.) Men det er også avbilda ei såkalla solvogn (sjå grafikk til høgre og bilete øvst) der to hestar er spent føre ei tohjula vogn. Dette er eit motiv som er svært sjeldant i helleristingar. Det næraste vognmotivet finn ein i Skåne i Sverige.

Staveneset sett frå nord. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Staveneset sett frå nord. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Også på Leirvågneset på Atløy er det funne ein del helleristingar. Her er m.a. teikningar av båtar og soler.

Vikingslaget i Stavenesvågen

Segna vil ha det til at gravhaugane kan stamme frå vikingetida, då det stod eit slag på Stavenesvågen. I følgje Snorre skal slaget ha vore mellom jarlen Håkon Grjotgardsson og Atle jarl om herredømet på Vestlandet. Håkon jarl fall, og Atle jarl fekk også banesår. Han vart førd til storgarden på Atløy, der han døydde.

Ein veit ikkje sikkert kvar denne garden på Atløy låg, men den vert nemnt i einskilde kjelder som «kongsgard». Nokre meiner den låg på Herland. På denne garden skal Egil Skallagrimson ha drepe gardsstyraren Bård i eit drikkelag. Også Erik Blodøks (sjå om Svanøy: Maktsenter i landsdelen) skulle ha vore med på spetakkelet i «kongsgarden» . Han sette etter manndreparen Egil, men denne berga seg ved å symje over til ei øy - truleg Sauesundøy.

Kjelder

Kjeldeliste til Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 

Artikkelen er basert på NRKs Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane (2001–2014). 

Publisert digitalt etter avtale med NRK 2014.

Artiklane i fylkeleksikonet blir dessverre sjeldan oppdaterte, grunna manglande ekstern finansiering etter at Allkunne tok over artiklane frå NRK. Meld gjerne frå om feil eller manglar til allkunne(a)allkunne.no.


Sist oppdatert: 31.10.2011