Hopp til innhold
Bernt Tunold. Foto: Bøbak. Kjelde: Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane. Nytta etter avtale.
Bernt Tunold. Foto: Bøbak. Kjelde: Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane. Nytta etter avtale.
X
Innhald

Bernt Tunold

Bernt Wilhelm Tunold, biletkunstnar med levande interesse for gamle gardstun og handverksprodukt, ein av dei største skildrarane av Vestlandet. Med bileta sine har han som ingen andre «kartlagt» landsdelen frå Sunnmøre til Indre Ryfylke, og helst i gråvêr.

Bernt Tunold var fødd 25. januar 1877 på klosterøya Selja og døydde av lungebetennelse i Bergen 23. januar 1946. Han registrerte seg som innflytta i Bergen i 1900 og hadde byen som adresse resten av livet – med unntak av eit år i Sigerfjord i Nordland (1912–13) og fire år i Ommedalen i Hyen (1916–20). Begge stader laga han noko av det beste i kunstnarskapen sin.

I 1895 byrja han på den treårige underoffisersskulen i Bergen, men vart dimittert etter to år med attesten «Uskikket til videre Uddannelse». Det er uklart kvifor han ikkje fekk fullføre, men det kan ha å gjere med ein viss aversjon mot militær disiplin.

Tunold omtalte seg gjerne som autodidakt, men det er ikkje heilt rett. To vintrar, i 1901–02, gjekk han på Asor Hansens målarskule i Bergen. Der har han nok lært det grunnleggjande, sjølv om han tidleg rauk uklar med læraren. På eitt punkt følgde han likevel læraren: I landskapsbileta skulle menneske berre tene som staffasje. I den grad dei finst der, viser Tunold oss dei anten bakfrå eller frå sida.

Var aldri i utlandet

Til liks med mange kunstnarar ønskte Tunold eit studieopphald i Paris, helst under kubisten André Lhote. Men han kom seg aldri til Paris, han kom seg aldri ut av landet i det heile og vart av mange avskriven som heimføding. Upåverka dreiv han med sitt, tok tilsynelatande ikkje inntrykk av det som skjedde i kunstfeltet, og arbeidde snarare med å foredle uttrykket sitt enn å skape radikal fornying. Stilhistorisk kan han plasserast i skjeringspunktet mellom realisme og naturalisme.

Bernt Tunold kom, noko urettvist, til å leve i skuggen av den tre år yngre Nikolai Astrup. Kunstnaren frå Jølster debuterte før Tunold, og for hovudstadskritikarane vart Astrup målestokken på kunst frå Vestlandet. Dei to møttest første gong då Astrup stilte ut i Bergens Kunstforening i 1908. Bileta hans såg Tunold som «en aapenbarelse», dei må truleg ha gitt han ei stadfesting av at det han sjølv stelte med, hadde verdi.

Det var aldri noko lærar/elev-forhold mellom dei, men det kan sporast ein påverknad i tida etter utstillinga i 1908. Alt etter eit par år ser vi likevel ei frigjering frå Astrup. «Vaar i Selje» (1908) har Astrup-effektar, men «Djupdalen i Selje» frå same året, har det ikkje.

Tidleg farta Tunold ikring på leiting etter «sin» motivkrins. Først henta han motiva heime på Selja, som han har måla fleire titals gonger, men motiva er aldri identiske, og vi ser korleis han eksperimenterer med lyset. Etter kvart fann han fram til gardstunet, bygningane og korleis dei kvilte i det vestlandske landskapet. Kulturkonservativ og arkitekturinteressert som han var, skreiv han fleire kritiske avisartiklar om korleis bøndene gjekk bort frå tradisjonell byggjeskikk, og at dei ikkje tok omsyn til topografien når dei bygde nytt.

«Tunold-grønt»

Etter å ha vore med på nokre mindre utstillingar i Bergen, fekk Tunold hovudstadsdebuten sin i Kunstnerforbundet våren 1911. Kritikken var positiv, men han vart heile tida samanlikna med Astrup. Tre år seinare, etter opphaldet i Sigerfjord, stilte han ut same staden, nok ein gong til positive kritikkar. Seinare vart det svært liten utstillingsaktivitet på Tunold, om vi ser bort frå den store, retrospektive utstillinga i Bergens Kunstforening i 1934. Denne utstillinga fekk fram breidda i kunstnarskapen, alt frå landskap og interiør til stilleben og portrett.

Ved to høve vart Tunold beden om å måle altartavler, i 1910 til nye Gimmestad kyrkje i Gloppen kommune, eit arbeid han fekk i retur etter to år, og i 1931, då han måla tavla til kyrkja i Fjærland.

Der andre eksperimenterte med teknikkar, eksperimenterte Tunold med fargar og lys. Omgrepet «Tunold-grønt» er knytt til at han dyrka alle variantar av grønt, frå det lysaste til det mørkaste. Helst låg han i den mørke delen av fargeskalaen. Lys og komposisjon eksperimenterte han særleg med i interiør og stilleben. Dårleg helse på grunn av kronisk alkoholisme gjorde at han med åra måtte arbeide meir innandørs. Han laga fleire fine kyrkjeinteriør, med vekt på kyrkja sin kunst – ikkje kyrkja si ånd, og dei utsøkte «Kontorinteriør, Raftevold» (1939) og «Røykstove, Hornindal» (1937). I dei over hundre stilleben han måla, kjem konservatoren til uttrykk. Hans måte å «bevare» gamle gjenstandar på var å inkludere dei i måleria sine.

Trass i aukande helseproblem reiste han kring i landsdelen like til det siste. Då måla han mellom anna det monumentale «Fra Esefjord, Sogn» (1938) og dei to arbeida som heng på Slottet, «Våraften efter regn» og «Fra Nordfjord», begge frå 1939.

Kjelder

Jan H. Landro: Bernt Tunold. Vestlandsmålar i grønt og grått. Førde 2017

Waldemar Stabell: «Bernt Tunold 1877–1977», Kunst og kultur, s. 197–260. Oslo 1977

Einar Wiig: Bernt Tunold. Bergen 1991

Først publisert: 12.02.2019
Sist oppdatert: 12.02.2019