Hopp til innhold
X
Innhald

Skular i Fjaler

På United World College i Flekke går ungdom frå heile verda på skule. I framgrunnen studentbustader. Foto: Ottar Starheim, NRK.

På United World College i Flekke går ungdom frå heile verda på skule. I framgrunnen studentbustader. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Få stader i Sogn og Fjordane har ei så fargerik og spanande skulehistorie som Fjaler kommune. På 1800-talet vart det starta både jenteskule, husmorskule, ”bondehøgskule” og pensjonatskule for gutar. Det var folk i det litt forfina overklassemiljøet i Fjaler-bygdene som stod bak desse skulane. Under krigen dreiv Fagerheim-brørne sitt eige ”Sunnfjord Gymnas” i Dale, og sidan 1995 har gåverik ungdom frå heile verda gått på United World College på Haugland.

Frå innviinga av Våge skule i 1927. Skulehuset var i bruk til 1981 og vart rive i 1988. Foto: Abraham Strømmen. ©Fylkesarkivet.

Frå innviinga av Våge skule i 1927. Skulehuset var i bruk til 1981 og vart rive i 1988. Foto: Abraham Strømmen. ©Fylkesarkivet.

Dei første skulane i Fjaler

Den første skuleordninga (skulefundasen) vart innført i 1747.

Nikka Vonens jenteskule

Nikka Vonen starta i 1869 sin eigen pensjonatskule for jenter i Dale saman med enkefru Laura de Ferry Nitter (fødd 1843).

Bondehøgskulen i Dale

1871 starta den unge idealisten Jens Rolvsson frå Bergen ein folkehøgskule for «vaksne bondegutar» i Dale.

Leitet, der systrene Landmark dreiv husmorskule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Leitet, der systrene Landmark dreiv husmorskule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Marie Landmarks husmorskule

Frå 1883 til 1893 dreiv systrene Marie Landmark og Barbara Landmark ein husmorskule på garden Leitet på Tysse. Skulen heldt til i bustadhuset til faren, som var distriktslege Lars Stub Heiberg Landmark. Skulen hadde 8-10 elevar i kvart kull. På same vis som ved Nikka Vonens jenteskule, kom elevane ved Landmarks husmorskule frå heile landet. Dei budde i eit internatbygg like ved hovudhuset.

Falchs Pensjonat- og Middelskole

I 1889 starta prestedottera i Fjaler, Willa Falch ein pensjonatskule for gutar, frå 1908 pensjonatskule både for gutar og jenter, og frå 1918 vart skulen driven som middelskule fram til 1940.

Sunnfjord Gymnas

I 1944 starta brørne Oddleif, Sverre og Magne Fagerheim Sunnfjord Gymnas i Dale, og dreiv det i sju år.

Vevang

I 1950 tok Falchs pensjonat- og realskole i bruk nytt skule- og internatbygg i Dale sentrum - Vevang.

Fjaler ungdomsskule. Foto: NRK

Fjaler ungdomsskule. Foto: NRK

Over til ungdomsskule i Dale

Fjaler kommune innførte linedelt ungdomsskule i 1960, og var nest etter Stryn den første kommunen i fylket som gjekk over til den nye skuleordninga.

Dale vidaregåande skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Dale vidaregåande skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Dale vidaregåande skule

vart starta i 1979 som vidaregåande skule for kommunane i ytre, søre delen av fylket. Det første året var skulen avdeling under Flora vidaregåande skule, men var frå 1980 sjølvstendig. Skulen held til i eige bygg ved Trolleskaret like ved Fjalerhallen og har kring 200 elevar frå HAFS-kommunane (Fjaler, Askvoll, Hyllestad, Solund), samt Gaular og Gulen.

Oddleif Fagerheim ville byggje ut villaen sin på Dalsåsen til nordisk folkehøgskule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Oddleif Fagerheim ville byggje ut villaen sin på Dalsåsen til nordisk folkehøgskule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Draumen om ein nordisk folkehøgskule

Skulemannen og Arbeidarparti-poitikaren Oddleif Fagerheim var sterkt oppteken av å styrkje dei kulturelle og politiske banda mellom dei nordiske landa. Straks han vart stortingsmann i 1969, starta han arbeidet med å få skipa ein nordisk folkehøgskule på eigedomen sin på Dalsåsen. I 1973 vart Fjaler kommune trekt inn i arbeidet. Nye lovverk som kom på 1980-talet sette ein bom for skuleprosjektet, og i staden kom Nordisk Kunstnarsenter på Dalsåsen i 1998.

United World College - UWC

Engasjementet til sentrale personar i Norges Røde Kors førte til at det i 1987 vart gjort opptak til skiping av den internasjonale skulen Røde Kors Nordisk United World College i Flekke i Fjaler.

Flekke skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Flekke skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Kommunale skular i Fjaler i 2002:

*Dingemoen skule (1.-7. klasse) 141 elevar *Flekke skule (1.-7. klasse) 54 elevar *Guddal skule (1.-7. klasse) 11 elevar *Våge skule (1.-10. klasse) 77 elevar *Hellevik skule (1.-3. klasse) 13 elevar *Fjaler ungdomsskule (8.-10. klasse) 100 elevar

Guddal skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Guddal skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Våge skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Våge skule. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Kjelder

Kjeldeliste til Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 

Artikkelen er basert på NRKs Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane (2001–2014). 

Publisert digitalt etter avtale med NRK 2014.

Artiklane i fylkeleksikonet blir dessverre sjeldan oppdaterte, grunna manglande ekstern finansiering etter at Allkunne tok over artiklane frå NRK. Meld gjerne frå om feil eller manglar til allkunne(a)allkunne.no.


Sist oppdatert: 19.10.2010