Hopp til innhold
X
Innhald

Innvik Ullvarefabrikk

Innvik Ullvarefabrikk. Det er dimensjonar over den gamle trebygningen i Innvik. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Innvik Ullvarefabrikk. Det er dimensjonar over den gamle trebygningen i Innvik. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Den store, okermåla trebygningen etter Innvik Ullvarefabrikk står som eit vitnemål om eitt av dei store industrieventyra i Sogn og Fjordane. I dag er bygget verna av Riksantikvaren og teke vare på som industriminne. Det står der samstundes som minne over to bondegutar frå indre Nordfjord som hadde vore ute i verda og sett og lært, og som med uvanleg vågemot bygde opp den største industriverksemda i Sogn og Fjordane fram til då.

Wald P. Skaaden.

Wald P. Skaaden.

Såg og lærde i Amerika

I 1890 grunnla Wald P. Skaaden ”Indvikens Uldvarefabrik” i heimbygda. Wald Skaaden var bondeguten som i 1885-1889 var i Amerika. Han var ikkje den einaste som hadde sett og lært etter nokre år ”over there”. Det same var tilfellet med utvikguten Anders Hansen som grunnla Evebøfoss Fabrikker på Sandane i 1907 og fleire som kom heim att med forretningsidéar som dei utvikla til blømande verksemder i heimebygdene sine.

Syskenbarn i kompaniskap

Wald Skaaden starta 28 år gamal sitt eige ullspinneri ved elva i Innvik. Han gjekk i kompaniskap med søskenbarnet Anders Rasmussen Svarstad, som var spinnerimeister hjå Devold i Langevåg, men som flytta til Innvik for å arbeide der saman med slektningen. Frå 1912 vart Skaaden eineeigar: Då flytta Anders R. Svarstad til Lillehammer, der han overtok Gudbrandsdalen Ullvarefabrikk. Gjennom fleire utvidingar av fabrikken fram til 1914 utvikla Indviken Ullvarefabrikk, som den då heitte, seg til å bli ein av dei største i sitt slag i Norden. I 1915 hadde fabrikken 60 tilsette. I tillegg hadde fabrikken kommisjonærar over heile landet som tok imot ull og bestillingar på varer. På det meste hadde fabrikken over 70 tilsette.

Dette biletet frå Indvikens Uldvarefabrik er teke rundt 1910. Foto: Jens K. Maurseth. Eigar: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Dette biletet frå Indvikens Uldvarefabrik er teke rundt 1910. Foto: Jens K. Maurseth. Eigar: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Dampdrivne maskinar i starten

Maskinane vart delvis drivne med handemakt dei første åra. Seinare kom kolfyrte dampmaskinar og i 1903 eige kraftverk. Dette vesle kraftverket vart i 1914 avløyst av kraft frå Indvikens Electricitetsverk som Skaaden var med og fekk bygt. Same året vart ullvarefabrikken utvida med ei stor fløy mot aust. Ved utviding av kraftverket i 1919 braut dammen saman, og flaumen gjorde skade for 150.000 kroner på fabrikken, og mykje jordbruksland langs Storelva vart øyra ned. Ved bygging av nytt kraftverk i 1920 vart vatnet lagt i solide røyrgater.

Spinnemeister Petter Nerland viser fram ein ny stor spinnemaskin. Truleg er årstalet 1914. Foto: Jens K. Maurseth. Eigar: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Spinnemeister Petter Nerland viser fram ein ny stor spinnemaskin. Truleg er årstalet 1914. Foto: Jens K. Maurseth. Eigar: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Utleigebygg i sentrum

Midt på 1950-talet bygde eigarane av Innvik Ullvarefabrikk ein stor murbygning i Innvik sentrum. Det meste av Urdabygget, som det vart kalla, vart leigd til administrasjonslokale av Innvik kommune fram til kommunesamanslåing i 1965. I Urdabygget hadde m.a. Todl Fromholz bokhandel lokale ei tid før bokhandelen bygde eige forretningsbygg.

Urdahuset som eigarane av Innvik Ullvarefabrikk bygde på 1950-talet. Her var det m.a. kommuneadministrasjon for Innvik kommune. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Urdahuset som eigarane av Innvik Ullvarefabrikk bygde på 1950-talet. Her var det m.a. kommuneadministrasjon for Innvik kommune. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Fare for nedlegging i 1958

I 1958 døydde både den daglege leiaren Peder Skaaden og broren Vidar Skaaden, og fabrikken stod i fare for å verte lagd ned. Sonen til den eine grunnleggjaren, Ragnvald Svarstad ved Gudbrandsdalens Ullvarefabrik A/S vart kontakta, og gjennom han fekk ein tekstilmannen Torstein Presthus på bana. Presthus kjøpte fabrikken i Innvik i 1959. Fabrikken hadde då 20 tilsette, men hadde vore ute av produksjon i eitt år. DU, Distriktenes Utbyggingsfond, gav under sterk tvil eit lån på 300.000 kroner, for på den tida var det ei sterk nedbygging av norske tekstilfabrikkar.

Fromholz bokhandel heldt først til i Urdabygget, men flytta så over i eige hus. Bokhandelen er no lagd ned. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Fromholz bokhandel heldt først til i Urdabygget, men flytta så over i eige hus. Bokhandelen er no lagd ned. Foto: Ottar Starheim, NRK.

Spesialfabrikk for møbelstoff

Alt tidleg på 1960-talet la ullvarefabrikken om det meste av produksjonen til framstilling av møbelstoff. Fabrikken selde møbelstoffet gjennom oslofirmaet Erichsen & Waarud. I 1967 produserte fabrikken 100.000 meter møbelstoff. Innvik Ullvarefabrikk flytta i 1971 inn i det nye industrihuset og har sidan berre produsert møbelstoff.

- Les meir om dette i artikkelen: Industrihussuksessen på 1960-talet.

Innvik Sellgren med gamlefabrikken i bakgrunnen. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Innvik Sellgren med gamlefabrikken i bakgrunnen. Foto: Kjell Arvid Stølen, NRK.

Fleire oppkjøp

I 2001 skipa eigarane av Innvik Ullvare AS holdingselskapet ISL Holding. Dei kjøpte Sellgren Veveri på Tingvoll på Nordmøre og skipa Innvik og Sellgren Industrier AS, seinare kalla Innvik Sellgren AS. Holdingselskapet kjøpte også Landheim Veveri på Skreia i 2001. I Innvik var det i 2006 52 tilsette, ved avdelinga på Nordmøre 32 tilsette, og konsernet hadde ei samla omsetning på vel 70 millionar kroner.

Råka av finanskrisa

I 2012 var tilsette ved avdelinga på Tingvoll redusert til fire tilsette, og dette året la Innvik Sellgren AS ned denne avdelinga og samla all aktivitet i Innvik. Finanskrisa i 2008 førde til nedgang i salet, og i 2011 var omsetninga redusert til 50 millionar kroner.

Kjelder

Kjeldeliste til Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 

Artikkelen er basert på NRKs Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane (2001–2014). 

Publisert digitalt etter avtale med NRK 2014.

Artiklane i fylkeleksikonet blir dessverre sjeldan oppdaterte, grunna manglande ekstern finansiering etter at Allkunne tok over artiklane frå NRK. Meld gjerne frå om feil eller manglar til post(a)allkunne.no.


Sist oppdatert: 10.07.2012