Hopp til innhold
X
Innhald

Tuberkuloseheimane

Tuberkulosen var den store folkepesten på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. . Over heile landet vart det på få år bygd tuberkulosesanatorium, seks sanatorium kom i Sogn og Fjordane.

Pasientar og personell på Lyster Sanatorium første halvdel av 1920-talet. Kvinna fremst i senga er Jørgine Flekke som fekk tuberkulose då ho var i USA, og reiste heim for å døy. Men ho vart frisk og levde til ho vart 84 år. © Fylkesarkivet.

Pasientar og personell på Lyster Sanatorium første halvdel av 1920-talet. Kvinna fremst i senga er Jørgine Flekke som fekk tuberkulose då ho var i USA, og reiste heim for å døy. Men ho vart frisk og levde til ho vart 84 år. © Fylkesarkivet.

Tuberkulosen var den store folkepesten på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Ei eiga tuberkuloselov frå 1900 la grunnlaget for ein storoffensiv mot tuberkulosen. Over heile landet vart det på få år bygd tuberkulosesanatorium.

På kort tid vart det bygd seks sanatorium i Sogn og Fjordane med kapasitet til å ta imot 230 pasientar.

Det første sanatoriet i Sogn og Fjordane vart bygd i Luster i 1902. Då bygde St. Jørgen stiftelse i Bergen eit av dei største tuberkulosesanatoria i landet på Harastølen, Lyster Sanatorium med 150 senger. Lyster Sanatorium - Harastølen tok imot pasientar frå heile Vestlandet.

Brennevinsfond til tuberkulosekrigen

Frå 1904 la det såkalla «brennevinsfondet» (avgifter på sal av brennevin) grunnlaget for ei meir lokal satsing: I 1910 vart eit eldre skulehus i Lærdal ombygd til sanatorium med 18 pasientar (dette vart seinare Lærdal sjukehus).

I 1913 fekk Sunnfjord sin eigen anstalt i Askvoll med 14 senger, og i 1916 opna «Helseheimen» i Lavik med 20 senger. I Nordfjord starta helselaget i Måløy eigen tuberkuloseheim med 12 senger, og i 1921 kom sanatoriet Gloppen tuberkuloseheim på Sandane i drift (noverande Gloppen sjukeheim) med 20 senger.

Då kampen mot tuberkulosen var vunnen, vart tuberkuloseheimen i Lavik omskipa til aldersheim, seinare sjukeheim.

Lavik Helseheim i 1941. Foto: Bjarne Råsberg. Eigar: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Lavik Helseheim i 1941. Foto: Bjarne Råsberg. Eigar: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Kjelder

Kjeldeliste til Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 

Artikkelen er basert på NRKs Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane (2001–2014). Publisert digitalt etter avtale med NRK i 2014. 

I 2021 tek Vestland fylkeskommune ved Fylkesarkivet over innhaldet i Fylkesleksikon for Sogn og FjordaneDette innhaldet blir derfor ikkje lenger oppdatert på allkunne.no. Feil eller manglar som blir melde inn til post(a)allkunne.no, blir registrerte og overleverte til denye eigaren 

Les meir om overtakinga av Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane. 


Sist oppdatert: 27.05.2015