Hopp til innhold
X
Innhald

NS – Nasjonal Samling i Sogn og Fjordane

NS stod svakt i Sogn og Fjordane

Nasjonal Samling, som under 2. verdskrig vart kjend som nazi-partiet i Noreg, vart skipa av den tidlegare Bondeparti-statsråden og forsvarsminis-teren Vidkunn Quisling i 1933, same året som Adolf Hitler vart rikskanslar i Tyskland. NS nådde høgdepunktet i 1943 med 43.000 vaksne medlemer.

NS stod svakt i Sogn og Fjordane

Totalt vart det registrert berre 396 medlemer i Nasjonal Samling i Sogn og Fjordane under krigen – d.v.s. berre 0,54 % av folketalet. I landsgjennomsnitt var 1,66 prosent av nordmennene medlemer av NS. Sogn og Fjordane var dermed eitt av dei fylka i landet der nazi-partiet stod svakast. Særleg kystkommunane hadde svært få NS-medlemer.

Av kommunane i Sogn og Fjordane hadde Vik kommune det høgste talet NS-medlemer under krigen: 43 medlemer, dernest kom Kyrkjebø (Høyanger) og Årdal med 30 kvar. Men sjølv om Vik kommune toppa lokalt, låg kommunen likevel langt under landsgjennomsnittet, med 1,32 %.

Kven vart NS-medlemer?

Medlemslister som vart kverrsette i 1945, viser at det kom påfallande mange NS-medlemer frå nokre få familiar i einskilde bygder.

Gulbrand Lunde.

Gulbrand Lunde.

Dette kan tyde på at ein eller fleire overtydde NS-folk dreiv effektiv medlemsverving i eigen familiekrins. Andre særdrag ved desse medlemslistene er at mange hadde framande familienamn og truleg var tilflytte til bygdene i fylket. Ei anna stor medlemsgruppe var unge kvinner som truleg hadde samband med tyskarane i krigsåra.

Mislukka stortingsval

I Sogn og Fjordane stilte Nasjonal Samling eiga liste ved Stortingsvalet i 1936, med ingeniør Ole E. Rømcke frå Høyanger og fiskar ........... Ødejord frå Solund på dei to første plassane. Partiet fekk berre 129 røyster i fylket (0,2 prosent av røystene), og ingen representantar på Stortinget. NS stilte aldri liste ved kommuneval i Sogn og Fjordane. I 1936 heldt seinare «propagandaminister» Gulbrand Lunde agitasjonsmøte i Høyanger.

NS-plakat frå 1943, laga av Kåre Sørum.

NS-plakat frå 1943, laga av Kåre Sørum.

Eigen fylkesførar i Høyanger

I 1940 var NS i Sogn og Fjordane underlagt fylkesorganisasjon nr. 12, leia av fylkesførar Christian Astrup i Bergen. Han var frå Våler i Solør, og fekk i oppgåve å organisere partiapparatet på Vestlandet. Sogn og Fjordane var delt i to krinsar: Firda krins for Nordfjord og Sunnfjord, og Sogn krins. I Sogn krins var det registrert 188 medlemer (0,63 % av folketalet), i Sunnfjord 90 (0,40 %) og i Nordfjord 118 (0,55 %).

Frå 1943 fekk NS eiga fylkesleiing for Sogn og Fjordane, plassert i Høyanger, med Anders Brokstad som fylkesførar.

Den forhatte Hirden til NS rekrutterte nokre av sine mest aktive medlemer mellom ungdomen i Høyanger, og uvanleg mange av desse vart frontkjemparar. Postmeister Johan Arntzen i Høyanger vart NS-ordførar i heimekommunen Kyrkjebø og seinare også NS-ordførar i fylkestinget.

Kjelder

Kjeldeliste til Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 

Artikkelen er basert på NRKs Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane (2001–2014). Publisert digitalt etter avtale med NRK i 2014. 

I 2021 tek Vestland fylkeskommune ved Fylkesarkivet over innhaldet i Fylkesleksikon for Sogn og FjordaneDette innhaldet blir derfor ikkje lenger oppdatert på allkunne.no. Feil eller manglar som blir melde inn til post(a)allkunne.no, blir registrerte og overleverte til denye eigaren 

Les meir om overtakinga av Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane. 


Sist oppdatert: 09.02.2015