Hopp til innhold
X
Innhald

Yuan-dynastiet

Yuan-dynastiet, 1279–1368, er namnet på perioden i kinesisk historie då mongolane herska over heile Kina. Namnet refererer også til den kinesiske og mongolske delen av det mongolske verdsriket.

Dynastiet Yuán (元) vart erklært av storkhanen Khubilai i 1271, men starten på perioden blir tradisjonelt datert til 1279, då mongolane sigra over siste rest av det føregåande Song-dynastiet. Beijings fall og erklæringa av Ming-dynastiet i 1368 markerer slutten på Yuan-dynastiet. 

Mongolane var det første utanlandske folkeslaget til å styre heile Kina, og erobringa var på mange måtar kulminasjonen av at nomadar i 1000 år hadde hatt ambisjonar om å herske over Kina. Samanlikna med andre nomadiske herskarar i Kina var mongolane relativt lite påverka av kinesisk språk og kultur. Her låg både årsaka til suksessen når det kom til erobring, og kimen til den mislukka styringa i fredstid. Den nomadiske livsførselen til mongolane var som skreddarsydd for krigføring og erobring, men var mindre eigna for styringa av eit rike basert på jordbruk. Dessutan var det vanskeleg å byggje bru over det kulturelle gapet mellom dei og kinesarane. Dei mongolane som makta dette, vart ofte motarbeidde av meir konservative, «ekte» mongolar.

På grunn av desse utfordringane nytta mongolane seg av folkeslag frå andre delar av det mongolske verdsriket til å administrere Kina, særleg vest-asiatar, persarar og arabarar. Hui-minoriteten i dagens Kina er i hovudsak etterkomarar av desse. Sidan lærde kinesarar i hovudsak heldt seg borte frå statsapparatet, blomstra sivilsamfunnet på lokalt plan. For kunsten var det heller inga mørketid, særleg målarkunsten og kinesisk drama.

Likevel har den samla dommen over Yuan-dynastiet tradisjonelt vore negativ. Særleg får det skulda for å ha avbrote det politiske mangfaldet og den industrielle og økonomiske framdrifta i det storslåtte Song-dynastiet.

Først publisert: 07.11.2019
Sist oppdatert: 07.11.2019