Hopp til innhold
X
Innhald

Torskekrigen

Torskekrigen var ei tilspissa konflikt mellom Island og Storbritannia om rettane til fiskeressursane i havområda nær Island. Konflikten blussa opp i tre omgangar i perioden 1958–1976, i takt med at Island hevda rettane sine lenger frå land. Ingen liv gjekk tapt i konflikten, som ikkje vart ført med våpen, men der det skjedde fleire dramatiske episodar på ope hav.

Då det viktige torskefisket vart dårlegare etter 1954, ønskte islendingane å utvide fiskerigrensene sine. I 1958 vedtok Island å utvide si eiga fiskerigrense til 12 nautiske mil frå kysten. Storbritannia, som hadde flytta mykje av torskefisket sitt frå Nordsjøen til områda kring Island, meinte at det ikkje fanst grunnlag for ei slik utviding. Torsk var ei viktig råvare for britane, essensiell i fish and chips, og britane nekta å trekkje trålarane sine utanfor grensa. Fregattar og jagarar frå den sterke britiske marinen vart sende for å verne fiskefartøya. Britane aksepterte den islandske 12‑milsgrensa i 1961.

I 1971 utvida Island fiskerigrensa til 50 nautiske mil, med verknad frå september året etter. Storbritannia og Vest-Tyskland meinte at dette braut med folkeretten. I den andre torskekrigen tok den islandske kystvakta i bruk ein ny reiskap – trålsaksa. Med den kunne dei kutte den kostbare trålen til fartøy som nekta å rette seg etter påboda. Fleire kollisjonar og dramatiske episodar skjedde på ope hav. Konflikten enda med at britane godtok grensa, i byte mot at mindre britiske fartøy kunne halde fram med torskefiske innanfor grensa.

I 1975 oppretta Island ei økonomisk sone på 200 nautiske mil. Konflikten blussa opp igjen, med kollisjonar og kutting av britiske og tyske trålar. Alvoret i situasjonen går fram av at Island denne gongen braut det diplomatiske sambandet med Storbritannia. Begge var medlemer av forsvarssamarbeidet NATO. Men sommaren 1976 gav britane opp, og alle statar godtok den nye 200-milsgrensa. Nokre år seinare, gjennom havrettskommisjonen av 1982, gjorde FN 200-mils økonomiske grenser til generell regel.

Havrettskommisjonen av 1982 seier at kyststatar har suverene rettar til undersøking og utnytting av naturressursane innanfor 200-milsgrensa. Kommisjonen slår òg fast at kyststatar skal forvalte fiskeressursane på ein forsvarleg måte og gi andre statar løyve til å fiske dersom det er overskot av fisk.

Kjelder

Guðni Thorlacius Jóhannesson: The History of Iceland. Santa Barbara 2013
Mark Kurlansky: Torsk. En biografi om fisken som forandret verden. Oslo 2000

Nærings- og fiskeridepartementet: «Havrettskonvensjonen», regjeringa.no, oppdatert 11.3.2014: https://www.regjeringen.no/no/tema/mat-fiske-og-landbruk/fiskeri-og-havbruk/rad-1/fiskeri-ny/rydde-internasjonalt/havrettskonvensjonen/id445763/

Peikarar

«The Cod Wars», ei augevitneskildring frå britisk side i programmet Witness History frå BBC, bbc.co.uk
Lovdata: «De forente nasjoners havrettskonvensjon», lovdata.no

Først publisert: 11.04.2019
Sist oppdatert: 15.04.2019