Hopp til innhold

Romaniar

Romaniar, som òg vert kalla taterar eller reisande, har vore i Noreg i fem hundre år. Dei har vore utsette for hardhendte overgrep frå styresmaktene.

Romaniane er frå gamalt av eit reisande folk, som språkleg og kulturelt har fellestrekk med romane. Då romaniane kom til Noreg på 1500-talet, drog dei frå stad til stad og tilbaud varer og handverkstenester som bøndene hadde bruk for. Stundom slutta personar frå bygdene seg til taterane og vart ein del av gruppa.

Styresmaktene likte ikkje romanifolket, fordi dei kom seg unna skattlegging og anna kontroll. For å få bukt med den omflyttande livsforma vart det laga lover som gjaldt generelt, men råka taterar spesielt. På 1500-talet gav kongen ordre om at alle omstreifarar skulle fangast og avrettast, og på 1700-talet vart det oppretta tukthus for folk som ikkje var i fast arbeid.

Fornorskinga på 1800-talet tok sikte på å gjere taterane så norske som råd, og frå rundt 1900 kom det lover som skulle tvinge dei bort frå den tradisjonelle livsførselen. Verjerådslova opna for å ta barna frå ueigna foreldre. Lausgjengarlova opna for å setje lausgjengarar i fengsel, og det vart oppretta arbeidskoloniar som skulle lære folk å verte fastbuande. Steriliseringslova av 1934, som var inspirert av rasehygieniske idear, gjorde det lovleg å tvangssterilisere kvinner som var definerte som mindreverdige. Som i tidlegare hundreår var lovene i prinsippet allmenngyldige, i praksis var dei mest mynta på taterar.

I 1998 vart romani gjort til offisielt minoritetsspråk i Noreg, i 1999 vart romaniar/taterar anerkjende som nasjonal minoritet. På 2000-talet bur det mellom fire og ti tusen romaniar i Noreg.

 

Kjelder

Johanne Bergkvist og Kai-Samuel Vigardt: Duri drom. Romanifolkets historie. Oslo byarkiv 2015

 

Per Haave: «Sterilisering: tvang og frivillighet», norgeshistorie.no, sist oppdatert 12.3.2020: https://www.norgeshistorie.no/forste-verdenskrig-og-mellomkrigstiden/1649-sterilisering-tvang-og-frivillighet.html [lesedato 20.3.2020]

Anne G. Minken: «Tatere/romanifolk – en folkegruppe med lange røtter i Norge», norgeshistorie.no, sist oppdatert 11.6.2020: https://www.norgeshistorie.no/enevelde/1240-tatere-romanifolk-en-folkegruppe-med-lange-rotter-.html [lesedato 20.3.2020]

Regjeringa: NOU 2015: 7 Assimilering og motstand – Norsk politikk overfor taterne/romanifolket fra 1850 til i dag, regjeringen.no: https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/nou-2015-7/id2414316/ [lesedato 14.3.2020]

 

Peikarar

Landsorganisasjonen for romanifolket: «Romanifolkets historie», lor.no

Mode Steinkjer: «Lang dags vandring bort fra mørket», dagsavisen.no, sist oppdatert 6.10.2019

Knut Vollebæk: «Taterne, finnes de fortsatt?» verdidebatt.no, publisert 28.10.2014

Først publisert: 24.09.2020
Sist oppdatert: 24.09.2020