Hopp til innhold
X
Innhald

Klassisk musikk

Klassisk musikk er ei nemning som kan ha ulike tydingar. I daglegtale er omgrepet vanlegvis brukt om europeisk kunstmusikk frå barokken til tidleg på 1900-talet.

Omgrepet klassisk musikk er ikkje ei eintydig nemning. I staden er det vanleg å seie at omgrepet klassisk musikk refererer til tre ulike tydingar: a) musikk som høyrer til den musikalske perioden klassisismen, b) kunstmusikk, ofte som motsetnad til populærmusikk og folkemusikk, og c) musikk som har fått ei form for «kvalitetsstempel» og ikkje er knytt til ein bestemt epoke.

Bruken av omgrepet klassisk musikk blir brukt på musikk som er blitt komponert i mange ulike stilar og tradisjonar gjennom fleire hundre år. Derfor høyrer ikkje klassisk musikk til ein bestemt musikksjanger eller historisk epoke, og det er heller ikkje mogleg å definere denne musikken ut frå konkrete musikalske trekk. Når ein bruker nemninga klassisk musikk i dag, gjer ein det heller fordi ein ønskjer å seie noko om opphavet eller tradisjonane knytte til framføringa av musikken, og ikkje til ein historisk epoke eller til andre musikalske kvalitetar. Det er òg viktig å merke seg at omgrepet hovudsakleg er brukt om europeisk musikk.

Omgrepa klassisk musikk og kunstmusikk blir ofte brukte om kvarandre, og sjølv om dei ikkje er synonym, har dei dei to omgrepa likevel mange likskapstrekk. Når ein snakkar om kunstmusikk, snakkar ein gjerne om musikk som er komponert for å bli framført på ein konsert, og som dermed kan stå åleine som eit kunstverk. Når ein snakkar om klassisk musikk på denne måten, er det viktigaste målet å skilje han frå populærmusikk og folkemusikk, som har eit anna opphav enn den klassiske musikken.

Det inneber derimot ikkje at klassisk musikk ikkje har vore «populær». Mykje av det vi i dag tenkjer på som klassisk musikk, slik som opera og kammermusikk, var underhaldningsmusikk i samtida. I tillegg var mange stykke som i dag blir rekna for å vere blant dei mest sentrale verka i musikkhistoria, utskjelte og fekk dårlege meldingar av musikk-kritikarar i samtida. Dette viser korleis musikk kan endre status med tida.

Klassisk musikk som eit uttrykk for høgare standard

Omgrepet klassisk musikk kom i bruk i første halvdel av 1800-talet. Bruken av ordet klassisk er kjent innanfor andre kunstvitskapar og spelar på det som søkjer førebilete i Roma og Hellas under antikken. I overført tyding blir ordet klassisk brukt om det som har utmerkt, tidlaus eller høgare kvalitet enn andre uttrykk. Klassisk musikk blir ofte brukt om musikk som nettopp har «høgare kvalitet» eller er meir «seriøs» enn annan musikk, og særleg i høve til populærmusikk. Dei som komponerer klassisk musikk, har gjerne lært komposisjon ved å studere på konservatorium eller gå i lære hos andre komponistar.

På den eine sida har dette kvalitetsmerket bakgrunn i vektlegginga av formalistiske trekk innanfor den klassiske musikktradisjonen. Klassiske komposisjonar som symfoni, fuge og sonate er døme på komposisjonar som følgjer heilt konkrete reglar for utforminga av stykket. Det har derfor vore viktig for klassiske komponistar å meistre desse stilane for å kunne bli anerkjende som komponistar, eller for å i det heile få fullføre ei utdanning ved eit universitet eller konservatorium. Nokre av dei mest berømte klassiske komponistane er nettopp dei som er kjende for å ha meistra desse stilane fullt ut. Til dømes er Joseph Haydn (1732–1809) kjend som «symfoniens far», medan Johann Sebastian Bach (1685–1750) sine fugar blir brukte som døme i lærebøker den dag i dag.

På den andre sida har spørsmålet om musikalsk kvalitet vore eit spørsmål om levetida for musikken. Særleg etter at Ludwig van Beethoven (1770–1827), som blir rekna som ein av dei største komponistane gjennom historia, døydde, kom det ei forventning om at musikk av høg kvalitet ville halde fram med å blir framført lenge etter at komponisten var død. Det var eit uttrykk for universaliteten i musikken.

Utover 1800-talet tok det som framleis i dag er den klassiske kanonen form. Klassisk musikk blei med tida ei nemning for musikk som blei rekna for å vere av høgare kvalitet og dermed verdig å vere ein del av denne kanonen.

Klassisk musikk utanfor Europa

Omgrepet klassisk musikk blir i stor grad berre nytta om musikk frå den europeiske musikktradisjonen. Når ein snakkar om klassisk musikk i andre kulturkrinsar, må ein vite at denne musikken kan vere litt annleis enn dei førestillingane ein elles har om europeisk klassisk musikk. Til dømes er indisk klassisk musikk meir enn berre éin musikktradisjon. Musikktradisjonane er blitt prega både av geopolitiske forhold, men òg av religion, klasse, utdanningsnivå og etnisitet. Skiljet mellom kunstmusikk og folkemusikk kan vere vanskeleg å setje, fordi ulike trekk ved ulike musikktradisjonar har hatt ulik grad av påverknad på kvarandre, gjerne avhengig av geografisk avstand.

Eit anna døme kan vere utviklinga i den russiske kunstmusikken. Etter at Peter den store (1672–1725) prøvde å knyte Russland tettare til det europeiske kontinentet, blei den russiske kunstmusikken påverka av impulsar frå særleg den tysk-austerrikske kunstmusikktradisjonen. Rundt midten av 1800-talet arbeidde ei gruppe komponistar, kjende som «dei fem», eller Balakirev-krinsen, etter komponisten Milij Balakirev (1837–1910), for ein særmerkt «russisk» klang i komposisjonane sine. Metoden for å få dette til var mellom anna å etterlikne folkemusikken gjennom imitasjon av rytmar og tempo, og å etterlikne klangen av folkemusikkinstrument på vanlege orkesterinstrument. Dette viser korleis klassisk musikk gjerne er eit spørsmål om ein nasjonal karakter ved kunstmusikken.

 

Kjelder

Nicholas Cook: Music. A very short introduction. Oxford 2000

Ulrich Michels: dtv-Atlas Musik, bd. 1 og 2. München 2008

Eugene K. Wolf: «Classical», i Don Michael Randel (red.): The Harvard Dictionary of Music, 4. utg. Cambridge 2003

 

Denise von Glahn og Michael Broyles: «Art music», i Grove Music Online, digital utgåve, oxfordmusiconline.com, publisert 4.11.2012: https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-1002227279

 

Peikarar

Joseph Haydn: Strykekvartett, Op. 76, nr. 3, framført av Calidore Quartet. Kvartetten er ein av seks strykekvartettar som blei komponerte i 1798. Melodien i andre sats er i dag brukt i den austerrikske nasjonalsongen, yuotube.com

Johann Strauss, d.y.: «An der schönen blauen Donau», framført av Wienerfilharmonien. Denne valsen blei komponert som eit korverk til mannskoret «Wiener Männergesang-Verein» i 1866, men blei meir kjend som orkesterstykke etter at han blei framført under verdsutstillinga i Paris i 1867, youtube.com

Nikolaj Rimskij-Korsakov: Scheherazade, framført av Wienerfilharmonien. Verket er ein symfonisk suite, blei komponert i 1888 og er basert på eventyrsamlinga Tusen og éi natt. Verket er rekna som det mest populære av Rimskij-Korsakov sine verk og er eit godt døme på korleis russiske komponistar i samtida hans prøvde å byggje på musikkimpulsar frå Europa samstundes som dei ville utvikle ein særmerkt russisk, klassisk musikk, youtube.com

Først publisert: 25.06.2020
Sist oppdatert: 25.06.2020