Hopp til innhold
X
Innhald

Kaosteori

Kaosteori, matematisk, handsamar uføreseielege og tilsynelatande tilfeldige endringar i fysiske system. I motsetnad til teoriar for idealiserte prosessar i naturen, føreset kaosteorien at dei naturlege prosessane er kaotiske, det vil seie at dei er avhengige av nøyaktig definerte utgangsvilkår og ørsmå endringar av desse. Ørsmå endringar av til dømes ei bølgjerørsle eller ein skyformasjon kan føre til eit uføreseieleg resultat over tid. Fenomenet vert kalla kaos. Desse endringane skjer likevel i samsvar med naturvitskaplege lover.
Problemet har vore og er at det av praktiske grunnar er så godt som uråd å måle utgangsverdiane i ein potensielt kaotisk prosess nøyaktig nok til å kunne føreseie utfallet. Mange forskarar hevdar no at det er råd å gi eit matematisk bilete av kaos, til dømes gjennom fraktalar.
Matematikaren Mitchel Feigenbaum har klart å vise kvar endringane i verdien til utgangsvilkåra fører til endringar i resultata. Edward Lorenz viste at utrekningar av vêret er svært avhengige av verdien av utgangsvilkåra.
Kaosforskinga går i dag føre seg i ei lang rekkje vitskapar, som fysikk, kjemi, biologi, meteorologi og geologi. Sjå mandelbrotmengd.

 
Redigert og omsett frå Caplex, digital utgåve 2000–2006
Einerett for nynorsk utgåve etter avtale med Cappelen Damm 2009
 

Først publisert: 02.04.2012
Sist oppdatert: 02.04.2012