Hopp til innhold
Ranka Knudsen med sonen Eirik Samuelsen (fødd 1914) i 1916. Foto: Peder O. Aune. Kjelde: NTNU Universitetsbibliotekets spesialsamlingar CC BY-SA 4.0.
Ranka Knudsen med sonen Eirik Samuelsen (fødd 1914) i 1916. Foto: Peder O. Aune. Kjelde: NTNU Universitetsbibliotekets spesialsamlingar CC BY-SA 4.0.
X
Innhald

Ranka Knudsen (Samuelsen)

Ranka Knudsen, skodespelar og forfattar, opptredde på dei store scenene og på småstader landet rundt. Ho skreiv bøker og skodespel i ulike sjangrar.

Ragnhild Elisabeth Knudsen var fødd 6. juli 1888 i Trondheim og døydde der 16. juli 1966. Ho debuterte som skodespelar ved Trøndelag Teater i 1907, som Dina Dorf i Samfundets Støtter. I 1908 spela ho i Kjærlighetens komedie. Begge stykka stod på repertoaret til den nystifta Nasjonalturneen. Då Det Norske Teatret vart etablert i 1913, var ho med i opningsframsyninga og var tilsett ved teateret til 1918. Sist i trettiåra spela ho mor Aase i Peer Gynt og mor til Brand i Brand ved Trøndelag Teater.

Foto av skodespelarane i førestillinga «Varg i Veum» av Ivar Mortensson-Egnund, Det Norske Teatret, 1915. Frå venstre: Ranka Knudsen, Amund Rydland, Trygve Larsen, Bergliot Bruu, Dagny Eng og Karl Holter. Foto: Ingimundur Eyjolfsson, kjelde: Nasjonalbiblioteket på Flickr.com (biletnr. blds_07999). Falle i det fri / ingen kjende restrksjonar.

Foto av skodespelarane i førestillinga «Varg i Veum» av Ivar Mortensson-Egnund, Det Norske Teatret, 1915. Frå venstre: Ranka Knudsen, Amund Rydland, Trygve Larsen, Bergliot Bruu, Dagny Eng og Karl Holter. Foto: Ingimundur Eyjolfsson, kjelde: Nasjonalbiblioteket på Flickr.com (biletnr. blds_07999). Falle i det fri / ingen kjende restriksjonar.

I 1913 debuterte Knudsen som forfattar med romanen Drude Helmers ekteskap, ei av dei første bøkene i Noreg med homofili som tema. På tjuetalet skreiv ho historiske forteljingar frå vikingtida og svartedauden, på trettitalet kom dei fire bøkene om Uroa, ei foreldrelaus jente med utforskar- og sjølvstendetrong.

Ho kombinerte evnene som skodespelar og forfattar ved å skrive for scena. I 1919 sette ho opp Arne Vangen på Det Norske Teatret, i 1922 I det Herrens år på Trøndelag Teater. Begge stykka hadde ho skrive sjølv. Dei historiske kunnskapane kom til synes då ho var regissør for Olav den heilage, som vart spela på Stiklestad, og i Einar Tambarskjelve, som samla tusenvis av tilskodarar på Gimle i Melhus.

Knudsen var kunstnarleg allsidig og aktiv gjennom fleire tiår. Ho var diktopplesar og instruktør for amatørteater på bygdene, turnerte frå sør til nord med einkvinneteateret sitt og var «tante Ranka» i barnetimesendingar frå Trøndelag. I 1960 gjesta ho Oslo med Anne Pedersdotter, der ho spela alle rollene åleine.

Som forfattar brukte ho namnet Ranka Knudsen, som skodespelar Ranka Samuelsen, med ektemannen sitt etternamn.

Kjelder

Avisarkivet, Nasjonalbiblioteket, Oslo

Nils Sletbak (red.): Det Norske Teatret. Femti år 1913–1963. Oslo 1964

Ranka Knudsen: Hjemlandets jord. Fem fortellinger fra gamle dager. Oslo 1970. Opplysningar om forfattaren på side 144. Tilgjengeleg på nb.no: https://www.nb.no/nbsok/nb/d3da6edee09469f351f1442ba93157a1?index=2#0 [lesedato 12.1.2018]

Gunn Heidi Nakrem: «Når var flest samlet i Melhus?», Trønderbladet 4.10.2017, trønderbladet.no: http://www.tronderbladet.no/nyheter/2017/10/04/N%C3%A5r-var-flest-samlet-i-Melhus-15404330.ece [lesedato 13.1.2018]

Peikarar

Digitaliserte bøker av Ranka Knudsen på Nasjonalbiblioteket, nb.no

Foto av Ranka Knudsen, 1941, digitaltmuseum.no

Først publisert: 11.06.2018
Sist oppdatert: 28.03.2019