Hopp til innhold

Aksept

Aksept (av latin accipere). Som juridisk omgrep er ein aksept ei godtaking av eit framsett skriftleg eller munnleg tilbod.

Les meir om Aksept

Annuitet

Annuitet (av latin annus, 'år'), til dømes den summen som blir betalt årleg over eit visst tidsrom til dekning av renter og avdrag på eit lån (annuitetslån).

Les meir om Annuitet

Avanse

Avanse (fransk), forskjellen mellom innkjøpsprisen og salsprisen, eller mellom omsetninga i ei bedrift og inntakskosten av varer.

Les meir om Avanse

Børs

Børs, marknad for omsetning av verdipapir, valuta eller varer, ofte ein organisert samlingsstad der kjøpmenn, banker o.a. møtest.

Les meir om Børs

Clearing

Clearing (engelsk, 'klarering', 'oppgjer', 'avrekning'), tidlegare mest brukt om den gjensidige avrekninga av sjekkar, vekslar o.l. mellom bankar.

Les meir om Clearing

Dalar

Dalar, mynt (av tysk Thaler, eigentleg Joachimsthaler, etter bergverket Joachimsthal, som begynte å slå sølvmynt 1518). Den første av dei norske dalarane blei prega i 1546.

Les meir om Dalar

Depositum

Depositum, verdipapir eller verdigjenstand som blir stilt som pant for eit lån eller blir levert til forvaring, jf. deponere.

Les meir om Depositum

Distriktsutbygging

Distriktsutbygging, omgrep for samfunnsøkonomiske tiltak med sikte på å skape større balanse mellom næringsforholda og levekåra i «utkantstrok» og dei meir sentrale delane av landet.

Les meir om Distriktsutbygging

Dividende

Dividende (latin, eigentleg 'det som skal delast'), aksjonærane sin del av overskotet i ei bedrift eller kreditorane sin del av eit konkursbu.

Les meir om Dividende

EBRD

EBRD, internasjonal finansinstitusjon oppretta i 1991 for å lette overgangen til marknadsøkonomi i Aust-Europa og Asia.

Les meir om EBRD

Effektiv rente

Effektiv rente, den renteavkastninga eit verdipapir gir når det blir teke omsyn til kursen på papiret, konverteringstida til lånet og amortiseringsmåten.

Les meir om Effektiv rente

EMS

EMS, European Monetary System, det europeiske valutasystemet, etablert innanfor EF (EU) i mars 1979 som ein etterfølgjar av det europeiske «slange»-samarbeidet.

Les meir om EMS

ENØK

ENØK, forkorting for energiøkonomisering, samleomgrep for tiltak som gjer det mogleg å dekkje energibehovet til ein lågare samfunnsøkonomisk kostnad.

Les meir om ENØK

Forsikring

Forsikring, har som mål å gi vern mot økonomiske følgjer av framtidige hendingar som kan reknast som tilfeldige, til dømes dødsfall, brann eller ulykke.

Les meir om Forsikring

Franchise

Franchise, forsikringsuttrykk, det beløpet eller den prosenten av skaden som den forsikra sjølv ber risikoen for, også kalla eigendel.

Les meir om Franchise

Garanti

Garanti, når ein person, eit firma eller ein institusjon (bank, forsikringsselskap, kommune) står inne for ein annan si oppfylling av ei plikt, eller for bestemte forhold ved oppfylling av eigen kontrakt.

Les meir om Garanti

Giro

Giro (av latin gyrus, 'krins', 'omløp'), overføring (girering) av pengebeløp frå kontoen til ein person (giranten) til ein annan (giraten eller girataren) sin konto.

Les meir om Giro

Greshams lov

Greshams lov, at «slett mynt fordriv god frå sirkulasjonen», har namn etter Sir Thomas Gresham (1519–1579), som grunnla børsen i London i 1565.

Les meir om Greshams lov

Gullklausul

Gullklausul, regel i ein kontrakt eller ein obligasjon om at det pålydande beløpet skal «betalast i gull», som regel etter spesifisert vekt og kvalitet.

Les meir om Gullklausul

Gullstandard

Gullstandard, myntsystem som byggjer på gullet som verdimålar. Dei fleste land gjekk over til gullstandard mot slutten av 1800-talet.

Les meir om Gullstandard

Gylden

Gylden, tysk (nederlandsk Gulden), eigentleg ein mynt av gull, opphavleg ei etterlikning av florinar frå Firenze.

Les meir om Gylden

Inflasjon

Inflasjon (av latin inflare, 'blåse opp'), prisstiging med tilsvarande senking av pengeverdien. Det motsette av deflasjon.

Les meir om Inflasjon

Kartell

Kartell, i økonomisk samanheng ein avtale mellom, eller ei samanslutning av, næringsdrivande om felles prisar og salsvilkår, eventuelt også produksjonsregulering.

Les meir om Kartell

Kaskoforsikring

Kaskoforsikring, forsikring av transportmiddel (til dømes skip, motorkøyretøy eller fly) mot materiell skade eller tap, men ikkje last (cargo) eller personskade.

Les meir om Kaskoforsikring

Klimakvote

Klimakvote

Ein klimakvote er retten til å sleppe ut klimagassar tilsvarande eitt tonn karbondioksid i atmosfæren. Klimakvotar kan kjøpast og seljast og gir såleis eit økonomisk insentiv til å kutte i klimagassutsleppa.

Les meir om Klimakvote

Kollektiv forsikring

Kollektiv forsikring, forsikringsordning som dekkjer alle i ei nærmare definert gruppe, til dømes av arbeidstakarar, yrkesutøvarar, foreiningsmedlemer o.a.

Les meir om Kollektiv forsikring

Kontrabande

Kontrabande (av latin contra, 'mot', og bannum, 'påbod'), smuglargods, eigentleg gods som det er forbode å føre inn i landet.

Les meir om Kontrabande

Koppskatt

Koppskatt (av tysk Kopf, 'hovud'), personskatt som blir kravd inn med same beløp eller yting per hovud, uavhengig av økonomisk evne.

Les meir om Koppskatt

Leasing

Omgrepet leasing oppstod først ved leige av maskiner og utstyr frå spesialiserte leasingselskap. I dag kan dei fleste kapitalvarar leasast, til dømes bilar.

Les meir om Leasing

Legat

Legat, opphavleg ein utsending frå senatet i det gamle Roma, seinare om paveleg sendebod, no vanlegvis kalla nuntius.

Les meir om Legat

Livsforsikring

Livsforsikring, privat kapital- eller renteforsikring som skal erstatte det økonomiske tapet som oppstår ved død, uførleik eller som følgje av alderdom.

Les meir om Livsforsikring

Lønsskatt

Lønsskatt, ordning som går ut på at løna til ein arbeidstakar blir trekt med eit endeleg skattebeløp ved lønsutbetalinga frå arbeidsgivaren.

Les meir om Lønsskatt

Matematisk verdi

Ein verdi som blir sett ved matematiske utrekningar, til forskjell frå verdiar som kan fastsetjast på grunnlag av tilbod og etterspørsel, ved skjønn o.l.

Les meir om Matematisk verdi

Meirverdiavgift

Meirverdiavgift, avgift som skal betalast av ei vare sin prisauke eller meirverdi frå eitt omsetningsledd til det neste, ofte forkorta til mva., også kalla moms.

Les meir om Meirverdiavgift

Minsteløn

Minsteløn, ein lønssats som ingen av partane i arbeidslivet, arbeidstakarar eller arbeidsgivarar, kan gå under, vanlegvis fastsett ved ein tariffavtale.

Les meir om Minsteløn

Monopol

Monopol, einerett til å utøve ei bestemt økonomisk verksemd, eller ein marknadssituasjon der det berre opptrer éi bedrift på tilbodssida.

Les meir om Monopol

Mynt

Mynt (latin moneta), tilnamn til den romerske gudinna Juno. Det var i hennar tempel i Roma myntverkstaden i byen låg.

Les meir om Mynt

Myntfot

Myntfot, det metallet hovudmynten i eit land er knytt til, i motsetning til skiljemynt, som gjerne er laga av eit mindre edelt metall. 

Les meir om Myntfot

Nedskriving

Nedskriving, devaluering, det vil seie redusering av verdien til ei pengeeining i forhold til eit standardmetall eller til valutaene i andre land.

Les meir om Nedskriving

Pengar

Pengar, konkrete betalingsmiddel som er påført ein verdi, noko som uttrykkjer forholdet til ei fastsett pengeeining.

Les meir om Pengar

Pensjonsforsikring

Pensjonsforsikring, ei kollektiv forsikring som blir brukt av både private og offentlege arbeidsgivarar ved innføring av pensjonsordningar for personalet.

Les meir om Pensjonsforsikring

per

per eller pr. (latin per, 'gjennom', 'med', 'ved', 'på', 'for'). Betaling per eit tidsrom vil seie betalinga må skje seinast siste dag i dette tidsrommet.

Les meir om per

Planøkonomi

Planøkonomi, system av økonomisk-politiske tiltak med sikte på å regulere det økonomiske livet i eit samfunn ut frå ein generell plan.

Les meir om Planøkonomi

Reflasjon

Reflasjon, prisstigning (inflasjon) som etter eit prisfall (deflasjon) skal ta prisane opp att til tidlegare høgder eller til eit normalt nivå.

Les meir om Reflasjon

Rekambio

Rekambio (frå italiensk, 'tilbakebyte'), handelsuttrykk i samansetningar som rekambiokonto, konto for regresskrav eller for mislighaldne vekslar.

Les meir om Rekambio

Revisjon

Revisjon, kontroll eller gransking av ein rekneskap, utført av ein person som ikkje har bindingar til den bedrifta eller det firmaet som blir kontrollert.

Les meir om Revisjon

Samfunnsøkonomi

Samfunnsøkonomi, vitskap om forholdet mellom produksjon, omsetning, fordeling og forbruk av goda i samfunnet. Andre, og eldre, omgrep er nasjonaløkonomisosialøkonomi og statsøkonomi.

Les meir om Samfunnsøkonomi

Sjekk

Sjekk, formbunden melding der utskrivaren som kontohavar bed banken sin om å betale ein bestemt sum pengar til betalingsmottakaren.

Les meir om Sjekk

Statsbudsjett

Statsbudsjett, overslag over staten sine inntekter og utgifter for komande budsjettår, i Noreg vedteke av Stortinget etter forslag frå regjeringa.

Les meir om Statsbudsjett

Subsidiar

Subsidiar (av latin subsidium, 'støtte'), hjelp eller finansiell støtte, mest brukt om pengestøtte til produsentar for å halde prisane på visse varer nede.

Les meir om Subsidiar

Tilleggsskatt

Tilleggsskatt, ekstraskatt på formue eller inntekt som i ein del tilfelle kan krevjast inn frå skattytarar som har gitt mangelfulle eller feilaktige opplysningar til skatteetaten.

Les meir om Tilleggsskatt