Hopp til innhold
Logoen til Nei til EU. Kjelde: neitileu.no.
Logoen til Nei til EU. Kjelde: neitileu.no.
X
Innhald

Nei til EU

Nei til EU (NTEU) er ein tverrpolitisk organisasjon mot norsk medlemsskap i EU og EØS. Dei mobiliserte til siger i folkerøystinga om EU 28. november 1994 og er blant dei største og viktigaste frivillige politiske organisasjonane i norsk historie.

Frå slutten av 1980-åra vart norsk medlemskap like omstridd som ved folkerøystinga i 1972. Striden leidde til den største folkemobiliseringa i norsk historie. Her spela Nei til EU ei nøkkelrolle. Dei skapte ei sterk og tverrpolitisk organisering, utfordra ja‑dominerte medium, hindra at fagrørsla LO vart ein viktig ja‑organisasjon (slik ho var i 1972), dreiv ein massiv informasjonskampanje og mobiliserte for nei‑fleirtal ved folkerøystinga.

Nei til EU vart skipa som Opplysningsutvalet om Noreg og EF i 1988, men endra seinare namnet til Nei til EU. Dataprofessoren Kristen Nygård var leiar fram til 1995. Personar frå tidlegare nei‑rørsler frå 1960-åra (til dømes Aksjon mot medlemskap i Fellesmarkedet, 1961) og 1970-åra (til dømes Folkerørsla mot EEC, 1970), var med frå starten. Mange EU‑motstandarar i Arbeidarpartiet var med i NTEU, men dei hadde òg ein eigen organisasjon, Sosialdemokratar mot EU (SME, 1993) som samarbeidde med Nei til EU. Folkerøystinga om medlemskap i EU hausten 1994 var den andre folkerøystinga om dette spørsmålet, den første var i 1972.

I 1994 hadde NTEU 140 000 medlemer og hadde lokallag i alle kommunar. Dei var aktive for å få LO‑kongressen i 1994 til å seie nei til EU. Kongressen er det høgaste organet i LO. Før folkerøystinga spreidde dei Lesebok 1994, med bidrag frå mange av dei mest kjende forfattarane i Noreg, og kampanjeavisa Standpunkt til nesten alle postkasser. Vidare organiserte dei Aksjon Frammøte for å sikre høg deltaking og nei-fleirtal. Det siste var særleg viktig for deltakinga i nei‑distrikta langs kysten, som kunne vere truga av ruskevêr i slutten av november. Medlemstalet fall sterkt etter 1994, i 2019 hadde dei kring 21 000 medlemer. NTEU har framleis fylkeslag i alle fylke, men langt færre lokallag enn i 1994.

NTEU tok stilling mot EU‑tilpassing og dreiv kampanjar mot medlemskap i Det europeiske økonomiske samarbeidsområdet (EØS). EØS‑avtalen gjer at Noreg er med i den indre EU‑marknaden frå 1994 og må følgje mange tusen EU‑reglar dersom Stortinget ikkje aktivt set seg imot det. Det siste har stortingsfleirtalet vore sterkt imot å gjere. Eit mindretal i NTEU var EØS-tilhengjarar.

Toppleiinga har vore dominert av folk frå Senterpartiet og Sosialistisk Venstreparti, men med innslag frå Arbeidarpartiet, Kristeleg Folkeparti, Venstre, Raudt og personar som er partilause. Personar med bakgrunn frå fiskeria, landbruket, fagrørsla og miljørørsla har òg vore sentrale. Frå 2010-åra har NTEU skjerpa EØS-kritikken og støtta ein veksande EØS-opposisjon i LO.

NTEU hevdar at EØS fremjar privatisering og utanlandske oppkjøp og undergrev norske tariffavtalar mellom arbeidstakar- og arbeidsgivarorganisasjonane. Dei meiner òg at EØS-medlemskap gir lettare innpass for arbeidslivskriminalitet i Noreg. NTEU har vore sentrale i forsøka på stoppe EU‑tilpassingar, til dømes deltaking i EU sine samarbeid om jernbane- og energipolitikk. Nei til EU meiner at EU‑tilpassingane reduserer verdien av røystesetelen og undergrev demokratiet, fordi det er ei aukande mengd av saker der Stortinget, fylka og kommunane ikkje lenger står like fritt til å velje løysingar.

 

Kjelder

Tor Bjørklund: Mot strømmen. Kampen mot EF 1961–1972. Oslo 1982

Anders Todal Jenssen ofl.: Medlemsundersøkelsen. Holdninger og sosial bakgrunn blant medlemmer i Nei til EU, Europabevegelsen og Sosialdemokrater mot EU. Dokumentasjon. Trondheim 1994

Kjell-Erik Nordenson Kallset: Makta midt i mot. Kampen om EU og Arbeiderpartiets sjel. Oslo 2009

Marianne Ryghaug og Anders Todal Jenssen: Den store styrkeprøven. Om EU‑avstemningen i norsk politikk. Sluttrapport fra Folkeavstemningsprosjektet. Trondheim 1999

Dag Seierstad: Folket sa nei. Norsk EU‑motstand frå 1961 til i dag. Oslo 2014

 

Peikarar

Dag Axel Kristoffersen: «Norges nei til EU i 1994», norgeshistorie.no, sist oppdatert 11.12.2019

Nei til EU sin kunnskapsbank, neitileu.no

Nei til EU: Lesebok 1994. Oslo 1994. Tilgjengeleg i Bokhylla, nb.no

Nettstaden til Nei til EU, neitileu.no

Nettstaden til Ungdom mot EU, umeu.no

NRK: Dagsrevyen 29. november 1994, nrk.no

Thomas Vermes, «Tingretten avviser Nei til EUs søksmål om ulovlig ACER-vedtak i Stortinget», abcnyheter.no, sist oppdatert 11.10.2019

Først publisert: 29.05.2020
Sist oppdatert: 29.05.2020