Hopp til innhold

FNs klimapanel

FNs klimapanel

FNs klimapanel er ein internasjonal institusjon som har til oppgåve å vurdere og samanfatte vitskapleg informasjon om klimaet på jorda. Rapportane frå klimapanelet utgjer det faglege grunnlaget som dei internasjonale klimaforhandlingane byggjer på.

Les meir om FNs klimapanel

Folkerøysting

Folkerøysting, val der borgarar med røysterett tek stilling til eit på førehand definert spørsmål, og eit institusjonelt uttrykk for direkte demokrati.

Les meir om Folkerøysting

Høgrepopulisme

Høgrepopulisme er det politiske tankesettet til grupper og parti som står for skarp innvandringsmotstand, elitekritikk og lite rom for mangfald. Høgrepopulistar hevdar at berre dei representerer det sanne folket. Høgrepopulismen fekk eit oppsving i fleire vestlege land i det andre tiåret på 2000-talet. Valsigeren til populisten Donald J. Trump i USA i 2016 skapte uro i heile verda.

Les meir om Høgrepopulisme

Kieltraktaten

Kieltraktaten

Kieltratraktaten var ein avtale mellom den svenske og danske kongen, som vart underteikna i Kiel 14. januar 1814. I avtalen skulle kongen av Danmark, Fredrik VI, gje Noreg til kongen av Sverige. Kieltraktaten var ei viktig brikke i sjølvstendeopprøret som førte fram til Grunnlova på Eidsvoll i 1814.

Les meir om Kieltraktaten

Liberalisme

Liberalisme, frå latin liber, fri, er ein politisk ideologi som prega utviklinga i Europa frå 1700-talet og framleis spelar ei vesentleg rolle.

Les meir om Liberalisme

Rio-konferansen

FNs konferanse om miljø og utvikling, også kalla Rio-konferansen, var ein internasjonal konferanse arrangert av Dei sameinte nasjonane i 1992. Konferansen resulterte mellom anna i dokumenta Agenda 21 og FNs klimakonvensjon.

Les meir om Rio-konferansen

ROBEK

ROBEK er ei nemning på ei ordning der staten tek økonomisk kontroll over kommunar eller fylkeskommunar som er i økonomisk ubalanse.

Les meir om ROBEK

Sperregrense

Sperregrense er ei grense for kor låg oppslutnad eit politisk parti må ha med eit val for å få sete i parlamentet. I Noreg gjeld sperregrensa berre val til Stortinget, og berre fordelinga av dei 19 utjamningsmandata.

Les meir om Sperregrense

Stemmerett

Stemmerett, rett til å stemme ved val av representantar til nasjonalforsamling, fylkesting og kommunestyre, forutan ved folkeavstemmingar.

Les meir om Stemmerett

Utjamningsmandat

Utjamningsmandat

Utjamningsmandat er mandat (ein stortingsplass) som etter eit val vert fordelte til dei partia som er underrepresenterte i høve til det samla røystetalet ved stortingsval. Kvart fylke har eit utjamningsmandat.

Les meir om Utjamningsmandat

Ytringsfridom

Ytringsfridom

Ytringsfridom er fridomen for alle til å uttrykkje seg fritt og uhindra. Utan ytringsfridom er ikkje demokrati mogleg. Dei siste åra har det for somme vorte farlegare å ytre seg i mange europeiske land. Satiriske ytringar om islam har ført til fleire terroråtak. Samstundes har ytringsfridomen vorte viktigare som symbol på det frie samfunnet.

Les meir om Ytringsfridom