Hopp til innhold
Ottar Grepstad

Nynorsk kulturhistorie

3.7.1919 kjem første nummeret av Firda Folkeblad ut i Florø med David Gjerme som redaktør. Avisa er eit framhald av Nordre Bergenhus Folketidende og kjem ut under eit anna namn 1942–45 (sjå 25.11.1942). Avisa går inn i 1992.

3.7.1923 legg ruteskipet Hardangerfjord frå kai i Bergen med 179 medlemer av Noregs Ungdomslag om bord. Med Trondheim som viktig stoppestad går dette såkalla måltoket tur/retur Nordkapp, og skipet er tilbake i Bergen 16.7. 

3.7.2008 lanserer det koreanske firmaet Humax bakkenettmottakaren Humax CXHD-3000T med bruksrettleiing også på nynorsk på tv-skjermen.

3.7.2015 kunngjer Kulturdepartementet at Åse Wetås er tilsett som ny direktør i Språkrådet. Ho tek til i stillinga 1.12.

All verdas språk

3. juli 1721 kjem den norske misjonæren Hans Poulsen Egede om bord på «Haabet» til øya Imerisok på vestkysten av Grønland. Egede er fødd på Trondenes ved Harstad og har etter teologistudium i København vore prest i Lofoten og Bergen.
Nuuk. Foto: Kristoffer Børsting, flickr.com CC BY 2.0

Nuuk. Foto: Kristoffer Børsting, Flickr.com CC BY 2.0.

Etter 1300-talet har det ikkje vore kontakt mellom Noreg og dei som utvandra til Grønland kring 1000. Det vil Egede gjere noko med. Han har reist frå København 12. mai 1721 for å kristne Grønland og finne etterkomarar av vikingar. I staden møter han urfolket inuittane. Egede grunnlegg den danske kolonien Godthåb, som no heiter Nuuk. Han lærer seg språket deira, held den første preika si på kalaallisut 10. august 1724 og omset fleire religiøse tekstar til dette språket. Det gjer han med rom for kulturell fantasi. Brød var ukjent for inuittane, og «Gi oss i dag vårt daglege brød» blir difor omsett med tydinga «Gi oss i dag vår daglige sel».
I 1729 gir han ut boka Det gamle Grønlands nye Perlustration, seinare omsett til tysk og utgitt i utvida utgåve i 1741. Året etter gir han ut traktaten Elementa fidei Christianæ med mellom anna bøner, salmar og Luthers vesle katekisme omsette til kalaallisut.

Egede får jamleg forsyningar frå Købehavn, men i 1733 fører eit dansk skip med seg koppervirrus. Ein epidemi bryt ut, og blant dei mange som mistar livet, er kona Gertrud.
Den 29. juli 1736 held Hans Egede avskilspreika si og reiser attende til København. Der opprettar han eit seminarium der misjonsstudentane også lærer kalaallisut, blir utnemnd til biskop for Grønland og held fram med det arbeidet som har gitt han tilnamnet «Grønlands apostel».


Sist oppdatert: 16.07.2018