Hopp til innhold
Ottar Grepstad

Nynorsk kulturhistorie

25.3.1885 blir landsmål for første gong nytta i ein annonse frå det offentlege. Det er Ivar Høyem, formann i Bremanger skulekommisjon, som lyser ut ein lærarpost i Norsk Kundgjørelsestidende.

25.3.1969 godkjenner Kyrkje- og undervisningsdepartementet planen for den nye utdanningsinstitusjonen Akademiet i Rauland med 50 studieplassar. Noregs Mållag, Noregs Ungdomslag og Norsk Folkehøgskulelag står bak tiltaket. Institusjonen skal vere ein eksperiment-folkehøgskule med kurs og forskingsavdeling, ei avdeling for bygdesosiologi og lokalhistorie, og ei avdeling for utdanning av lærarar til ungdomsarbeid. Initiativet kom frå Alv Askeland (sjå 4.5.1963, 28.8.1972, 9.2.1973). 

All verdas språk

25. mars 1918 blir Den kviterussiske folkerepublikken etablert gjennom ein fredavtale ved Brest-Litovsk 3. mars 1918, der Russland trekkjer seg ut av verdskrigen. Den 28. april 1918 blir kviterussisk gjort til det einaste offisielle språket i den nye republikken. Dette språket har først vore lovleg å bruke etter 25. desember 1904.

Den faglege grunnlaget skriv seg frå språkforskaren Branislaw Adamavich Tarashkyevich. Med støtte i forarbeid frå fleire arbeider han med ein første grammatikk for kviterussisk frå 1912. Under den russiske revolusjonen hausten 1917 dreg han til Finland for å få arbeidsro til å avslutte manuskriptet. Kviterussisk skulegrammatikk kjem ut sommaren 1918.

Den kviterussiske sosialistiske sovjetrepublikken blir etablert i februar 1921. No får republikken fire offisielle språk – kviterussisk, polsk, russisk og jiddisk. Vest-Kviterussland er under polsk styre, og der blir opplæring i kviterussisk motarbeidd av styresmaktene. Sovjetunionen russifiserer det kviterussiske språket, og fram mot 1980-åra tek russisk meir og meir over i Kviterussland.

Ved ei folkerøysting 14. mai 1995 røystar 54 prosent for at russisk skal bli jamstilt med kviterussisk i Kviterussland. Det aukar presset mot bruken av kviterussisk, som for mange skil seg lite frå russisk. I Kviterussland taler om lag 72 prosent russisk og 12 prosent kviterussisk.

I det kyrilliske alfabetet er bokstaven ў unik for kviterussisk. Eit monument over denne bokstaven blir avduka i Polatsk, den eldste byen i landet, i september 2003. Monumentet blir øydelagt 24. juni 2014, men blir raskt sett i stand att.

Sist oppdatert: 11.03.2020