Hopp til innhold
X
Innhald

Mållova

Mållova er lova som regulerer bruken av bokmål og nynorsk i statstenesta.

Det fulle namnet er lov om målbruk i offentleg teneste. Lova tok til å gjelde 1. januar 1981 og avløyste lov om målbruk i statstenesta frå 1930.
 
Mållova § 1 fastset at bokmål og nynorsk er likeverdige målformer og skal vere jamstelte skriftspråk i alle organ for staten, fylkeskommunane og kommunane. Dei nærmare reglane om bruken av bokmål og nynorsk gjeld likevel berre for statstenesta. Reglane gjeld ikkje for Stortinget eller organ for Stortinget. I Den norske kyrkja, i undervisningsverksemd og i rettsstellet gjeld lova berre den administrative delen av tenesta. Reglane gjeld ikkje for internt saksarbeid og munnleg språkbruk i statstenesta.
 
Sentrale, regionale og lokale statsorgan
Lova og forskrifta til lova skil mellom sentrale, regionale og lokale statsorgan. Sentrale statsorgan har heile landet som tenestekrins (til dømes departement og direktorat). Tenestekrinsen til regionale statsorgan femner om fleire kommunar (til dømes fylkesmennene). Lokale statsorgan har éin kommune som tenestekrins (til dømes lensmannskontor). Det gjeld noko ulike reglar for desse organa.
 
Sentrale statsorgan er språkleg nøytrale og har ikkje tenestemål. Tenestemålet for eit regionalt statsorgan skal samsvare med fleirtalsmålforma for kommunane i tenestekrinsen. Reglar for utrekning av fleirtalsmålform er fastsette i mållova § 7. Tenestemålet til eit lokalt statsorgan skal samsvare med målvedtaket i den kommunen som er tenestekrins for organet.
 
Rundskriv, kunngjeringar og informasjonsmateriell
I rundskriv, kunngjeringar, informasjonstilfang o.l. skal sentrale statsorgan veksle mellom målformene slik at inga målform er representert med mindre enn 25 prosent. Regionale og lokale statsorgan som har tenestemål, skal bruke tenestemålet i slike tekstar. Regionale og lokale statsorgan utan tenestemål skal veksle mellom målformene slik at det blir eit rimeleg samhøve mellom dei. Reglane er fastsette i mållova § 8 og forskrifta § 6. For tilfang med særleg tilknyting til eit geografisk avgrensa område eller ein kommune gjeld eigne reglar.
 
Rettane til private rettssubjekt
Mållova § 6 fastset at private rettssubjekt, det vil seie alle andre enn offentlege instansar, skal ha svar i den målforma som er nytta i det innkomne skrivet. Private rettssubjekt kan vidare krevje ei bestemt målform i alle løyve, faste formular o.l. som direkte gjeld dei sjølve. Løyve og faste formular er til dømes sjølvmeldingar, skattekort, førarkort, attestar, pass, konsesjonar, vitnemål og førelegg. Forskrift om målform i eksamensoppgåver har føresegner om målbruk i eksamensoppgåver ved statlege utdanningsinstitusjonar.
 
Skjema
Mållova § 8 fastset at skjema skal liggje føre og vere tilgjengelege i begge målformer.
 
Målvedtak i kommunane
Etter mållova § 5 kan eit kommunestyre gjere vedtak om å krevje ei viss målform i skriv frå statsorgan til kommunen eller gjere vedtak om at kommunen skal vere språkleg nøytral. Tilsvarande vedtak kan fylkestinget gjere for fylkeskommunen. Målvedtaka til kommunane avgjer tenestemålet til regionale og lokale statsorgan.
 
Namn på statsorgan
I forskriftene § 4 er det fastsett at dersom det ikkje høver med den same namneforma på bokmål og nynorsk, skal namnet på eit statsorgan ha ei bokmålsform og ei nynorskform.
 
Tilsette skal meistre begge målformer
Tilsette i embete eller tenestepost i staten der skriftleg utforming er ein del av tenesta, pliktar å nytte bokmål og nynorsk etter dei reglane som til kvar tid gjeld for målbruk i statstenesta. For utanlandske statsborgarar gjeld plikta til å nytte begge målformer berre dersom dei har norsk vidaregåande utdanning med sidemålsopplæring eller universitets- eller høgskuleutdanning i norsk eller tilsvarande opplæring i norsk. Kvart statsorgan har ansvaret for at dei tilsette innan rimeleg tid får nødvendig opplæring i bokmål og nynorsk.
 
Klage og tilsyn
Lova har reglar for retten til å klage dersom ein meiner at eit statsorgan ikkje følgjer lov eller forskrift om målbruk i offentleg teneste. Kultur- og kyrkjedepartementet fører tilsyn med departementa, medan Språkrådet fører tilsyn med statsorgan under departementsnivå. Mange statsorgan oppfyller ikkje krava i mållova.
 
Revisjon og oppdatering av lova
Kultur- og kyrkjedepartementet varsla i språkmeldinga til Stortinget våren 2008 at departementet skal vurdere regelverket. Det skal mellom anna vurderast om systemet med målbruksreglar tufta på dei kommunale målvedtaka bør justerast eller gjerast meir robust med tanke på endringar i kommunestrukturen, om det bør vere målbruksreglar også for kommunar og fylkeskommunar, ikkje berre i staten, om reglane kan tilpassast betre til nye teknologiske rammevilkår, og korleis ein kan sikre betre etterleving av reglane. Formålet er å styrkje mållova som eit effektivt instrument for måljamstelling. Ei ny lov skal ikkje svekkje grunnleggjande prinsipp som kvotekravet på 25 prosent for sentrale statsorgan og retten til å få svar på brev i eiga målform.
 
Kjelder
Sigve Gramstad og Kåre Lilleholt: Lov om målbruk i offentleg teneste med kommentarar. 1983
Oddrun Grønvik: Målbruken i offentleg teneste i tida 1930–1940. Oslo 1987
Kultur- og kyrkjedepartementet: Mål og meining. Ein heilskapleg norsk språkpolitikk. Kortversjon av St.meld. nr. 35 (2007–2008)
Kulturdepartementet: Målbruk i offentleg teneste – reglar og råd. Oslo 1995
Lovdata: www.lovdata.no
St.meld. nr. 35 (20072008): Mål og meining. Ein heilskapleg norsk språkpolitikk
 
Peikarar
Kortversjon av Mål og meining
Språkrådet: Mållova
 

Først publisert: 12.02.2010
Sist oppdatert: 13.01.2012