Hopp til innhold
Tittelbladet frå boka «Prøver af landsmaalet i Norge» (1853).
Tittelbladet frå boka «Prøver af landsmaalet i Norge» (1853).
X
Innhald

Landsmål

Landsmål, den skriftnormalen Ivar Aasen skapte, som vart utvikla vidare, og som frå 1929 fekk nynorsk som offisielt namn.

Prøver af Landmaalet i Norge (1853) tok Ivar Aasen i bruk nemninga «Landsmaal» («et almindeligt Landsmaal») om den skriftnormalen han utarbeidde på grunnlag av bygdemåla.

I andre delen av boka har han 16 stykke på tre ulike stilnivå på normalisert landsmål, i første bolken 32 målføreprøver frå 20 bygdemål. Med den nye nemninga «Landsmaal» meinte Aasen eit felles språk for heile landet, eit riksmål, ikkje eit språk berre for  landsbygda.

I den første grammatikken og ordboka hadde han brukt «det norske Folkesprog» i titlane: Det norske Folkesprogs Grammatik (1848) og Ordbog over det norske Folkesprog (1850).

Den endelege grammatikken og ordboka, der han fullfører arbeidet med det nye skriftspråket, ber titlane Norsk Grammatik (1864) og Norsk Ordbog (1873). Det etablerte skriftspråket var på denne tida dansk.

«Landsmaal», «norsk» og «det norske folkemaal» eller «det norske Folkesprog» vart seinare nytta parallelt i Noreg, men «landsmål» kom til å bli den dominerande nemninga.

I 1929 kom spørsmålet om namna på dei to norske målformene opp i Stortinget i samband med endringar i lærarskulelova. Målrørsla gjekk inn for «norsk» og «dansk», eventuelt «dansk-norsk» eller «norsk-dansk». Riksmålsfolk gjekk inn for «landsmål» og «riksmål». Stortinget valde nemningane «nynorsk» og «bokmål».

«Nynorsk» skulle vise at det var tale om norsk på eit nyare utviklingssteg enn gamalnorsk. «Bokmål» hang saman med den nemninga som hadde hevd i lovspråket, «det almindelige bogsprog».

Kjelder

Olaf Almenningen mfl. (red.): Språk og samfunn gjennom tusen år. 6. utgåve. Oslo 1981

Kjell Haugland: Målpolitiske dokument 1864–1885. Oslo 1971

Innstilling om språksaken fra Komitéen til å vurdere språksituasjonen m.v. oppnevnt ved kongelig resolusjon 31. januar 1964. Vedlegg 1. Kirke- og undervisningsdepartementet 1966

Arne Torp og Lars S. Vikør: Hovuddrag i norsk språkhistorie. 3. utgåve. Oslo 2003

Kjell Venås: Då tida var fullkomen. Ivar Aasen. Oslo 1996

Finn-Erik Vinje: Et språk i utvikling. Oslo 1978

Ivar Aasen: Det norske Folkesprogs Grammatik. Ved Terje Aarset. Volda 1996

Ivar Aasen: Norsk Grammatik. Etter fyrsteutgåva frå 1864. Oslo 1965

Ivar Aasen: Norsk Ordbog. 4. uforandrede Udgave. Udgiven af Vestmannalaget. Kristiania 1918 

Ivar Aasen: Prøver af Landsmaalet i Norge. Anden Udgave. Kristiania 1899

Peikarar

Prøver af Landsmaalet i Norge i NBdigital

P.A. Munch nyttar nemninga nynorsk i Morgenbladet 24. april 1853 

Ivar Aasen brukar nemninga landsmål i eit brev til Olaus Vullum 2. oktober 1849, i Reidar Djupedal (red.): Ivar Aasen. Brev og dagbøker. Band 1: Brev 1828–1861

Først publisert: 10.10.2014
Sist oppdatert: 06.10.2020