Hopp til innhold
X
Innhald

Burusjaski

Det har ikkje vore mogleg å påvise slektskap mellom burusjaski og noko anna språk i verda.

Ordhistorie
Ikkje overraskande er det vanskeleg å finne språklege eller andre band mellom burusjaski og norsk, men det finst språkforskarar som meiner at burusjaski balt 'eple', 'apal' er etymologisk i slekt med norsk eple og apal. Innanfor indoeuropeisk har ordet eple etymologiske slektningar i keltisk (gamalirsk har ubull 'eple' og aball 'apal'), germansk, baltisk (litauisk har obalas 'eple' og obelis 'apal') og slavisk (russisk har jabloko яблоко 'eple'), og det er blitt føreslått at det er eit lån frå eit språk som har stått nær burusjaski. Andre greiner av indoeuropeisk har ord for 'eple' og 'apal' som ikkje er etymologisk i slekt med dei norske orda, jamfør latin mālum 'eple', klassisk gresk mēlon μῆλον 'eple' og mēléa μηλέα 'apal' og hindi seb सेब 'eple'. Dessverre er det vanskeleg å avkrefte eller prove denne koplinga til burusjaski.
Språkfamilie
Det har ikkje vore mogleg å påvise slektskap mellom burusjaski og nokon andre språk i verda. Ein reknar med tre hovuddialektar, som er oppkalla etter dei tre dalføra Hunza, Nagar og Yasin.
Språkhistorie
Buruɕo – dei som taler burusjaski – har ei legende om at dei er etterkomarar av soldatane til Aleksander den store. Legenda fortel at då Aleksander den store fór gjennom området, blei nokre av soldatane hans att og grunnla Baltir, hovudstaden i Hunza, som blir framstilt som den opphavlege heimbyen til alle buruɕo.
Lite er kjent om burusjaski før det blei skildra av britiske kolonitenestemenn i 1880-åra. Hovudverket om språket er trebandsverket The Burushaski Language av Lt. Col. D.L.R. Lorimer, som blei utgitt av Institutt for samanliknande kulturforsking i Oslo i 1935–1938. Den norske språkforskaren Georg Morgenstierne (1892–1978) publiserte i 1945 artikkelen «Notes on Burushaski Phonology» i Norsk tidsskrift for Sprogvidenskap.
Språksystem
Substantiva i burusjaski har fire grammatiske kjønn:
menneske, hankjønn
menneske, hokjønn
ikkje menneske, teljeleg
ikkje menneske, ikkje teljeleg
Setningsstrukturen liknar den vi finn i dei fleste språka på det indiske subkontinentet, med subjekt + objekt + verbal, og med kasusbøying (substantiv utan kasusmerke har kasuset absolutiv):
Terizaa Saliim idelumo 'Teresa slo Salim.'
Teriza-a Saliim i-del-umo
Teresa-ergativ Salim hanO-slo-hoS
Mii inere baarʑoko juutɕan 'Vi gav han pengar.'
mi-i in-e-re baarʑoko j-uutɕ-an
[Vi-ergativ han-dativ pengar hanO-gav-viS]
Verbet har likevel ein meir komplisert struktur enn andre språk i området, med prefiks for objekt (O) og suffiks for subjekt (S), som vist i døma ovanfor.
Uttale
Burusjaski har fire korte og fem lange vokalar, som vi her skriv i, e, a, o, u, ii, ee, aa, oo, uu. Det finst òg nasale utgåver av alle desse vokalane.
Konsonantsystemet er stort, med 36 ulike fonem, som her er skrivne med IPA-symbol, sidan språket ikkje har nokon konvensjonell ortografi:
p
t
ts
ʈ
ʈʂ
k
q
tsʰ
ʈʰ
ʈʂʰ
tɕʰ
b
d
ɖ
ɡ
m
n
ŋ
s
ʂ
ɕ
h
z
ʐ
ʑ
ʁ
r
v
l
ɻ
j
ʐ og ʑ vekslar i uttale mellom frikativ og affrikat: ʐ [ʐ~ɖʐ], ʑ [ʑ~dʑ].
Tilrådd litteratur om verdas språk
Jean Aitchison: The Seeds of Speech. Language Origin and Evolution. Cambridge 2000
Ron Asher og Christopher Moseley (red.): Atlas of the World's Languages. 2. utgåva.
Routledge 2007
David Crystal: The Cambridge Encyclopedia of Language. 2. utgåva. Cambridge 2007
Östen Dahl: Språkens enhet och mångfald. Lund. 2000
Kenneth Katzner: The Languages of the World. 3. utgåva. Routledge 2002
M. Paul Lewis (red.): Ethnologue: Languages of the World. 16. utgåva. Dallas 2009
Anatole V. Lyovin: An Introduction to the Languages of the World. Oxford 1997
Nicholas Ostler: Empires of the Word: A Language History of the World. Harper 2006

Først publisert: 02.11.2011
Sist oppdatert: 02.11.2011