Hopp til innhold
X
Innhald

Koreansk

'Det regnar' kan seiast på seks måtar på koreansk, etter om ein vil uttrykkje seg nøytralt, fortruleg, familiært, endeframt, høfleg eller respektfullt.

Grunnord
Språkbruken er ulik i dei to delane av Korea:
 
TYDING
NORDKOREANSK SPRÅKBRUK
SØRKOREANSK SPRÅKBRUK
Korea
Joseon 조선 / 朝鮮
Han-guk 한국 / 韓國
Nord-Korea
Bukjoseon 북조선 / 北朝鮮
Bukhan 북한 / 北韓
Sør-Korea
Namjoseon 남조선 / 南朝鮮
Namhan 남한 / 南韓
koreansk språk
joseonmal 조선말 eller
joseoneo 조선어 / 朝鮮語
han-gungmal 한국말 eller
han-gugeo 한국어 / 韓國語
koreanar
joseon saram 조선 사람
han-guk saram 한국 사람
 
Ordhistorie
Kampsporten taekwondo kjem frå Korea, der han heiter taegweondo 태권도 / 跆拳道 'spark-knyttneve-vegen'. Tae 'spark' står for fotteknikk, gweon 'knyttneve' står for hand- og armteknikk, og do 'veg' tyder 'metode'. Sporten skal vere oppfunnen av general Choe Honghui 최홍희, 崔泓熙 (1918–2002), som i 1955 gav sporten namn, men kampsportar har ein minst 1500 år gamal tradisjon i Korea.
 
Språkfamilie
Koreansk er ikkje nærskyldt med andre språk, og språkforskarane er usamde om klassifiseringa. Språket kan ha ein fjern skyldskap med japansk.
 
Språkhistorie
I 1446 blei det offentleggjort ei alfabetisk skrift i Korea, i dokumentet Hunminjeong-eum 훈민정음 / 訓民正音 'dei rette lydane for opplæring av folket'. Skrifta, kalla han-geul 한글 i Sør-Korea og joseon-geul 조손글 i Nord-Korea, blei skapt av kong Sejong den store (1397–1450) – Sejong Daewang 세종대왕 / 世宗大王. Kong Sejong meinte at ein ikkje kunne lære folket å lese og skrive med kinesiske teikn, som til då hadde vore einerådande i landet. Mange lærde motarbeidde den nye skrifta, og då kong Sejong døydde, blei ho lenge berre brukt av kvinner og ulærde. I 1894 blei det vedteke at offisielle dokument skulle skrivast i han-geul 한글 / joseon-geul 조손글. Sørkoreanske tekstar er framleis skrivne i ei blanding av kinesiske teikn og han-geul 한글. Nord-Korea vedtok å avskaffe kinesiske teikn i 1949.
 
Språksystem
For 2000 år sidan tok koreansk til å låne ord frå kinesisk, og dei utgjer i dag 60 % av ordtilfanget. Resten er 35 % gamle koreanske ord og 5 % lånord frå andre språk, særleg engelsk. Frå norsk kjem seuki 스키 'ski'. På 600-talet blei det vedteke at alle stadnamn skulle få ei slik form at dei kunne skrivast med to kinesiske teikn, og den forma har dei framleis. Den nordkoreanske hovudstaden Pyeongyang 평양 blir skriven 平壤 med kinesiske teikn. Den sørkoreanske hovudstadene Seoul 서울 er eitt av dei få stadnamna i Korea som ikkje har ein skrivemåte med kinesiske teikn.
 
Det høviske spelar ei uvanleg stor rolle i koreansk grammatikk og ordtilfang. Språket har to ord for 'eg': Eit vakse menneske bruker jeo 저 til eldre eller jamgamle og na 나 til yngre vaksne eller born. Det finst ikkje mindre enn seks ord for 'du', 'De'. 'Det regnar' kan seiast på seks måtar, etter om ein vil uttrykkje seg nøytralt, fortruleg, familiært, endeframt, høfleg eller respektfullt.
 
Uttale
Koreansk har desse ti vokalane, i han-geul 한글 / joseon-geul 조손글, revidert romanisering (sjå nedanfor) og fonetisk transkripsjon:
 
i [i]
wi [y]
eu [ɯ]
u [u]
e [e]
oe [ø]
eo [ʌ]
o [o]
ae [ɛ]
 
a [a]
 
 
Språket skil mellom korte og lange vokalar, men i skriftspråket kjem ikkje denne skilnaden fram.
 
Her er konsonantane i koreansk:
 
b [p~b]
d [t~d]
j [tʃ~dʒ]
g [k~g]
 
pp [p*]
tt [t*]
jj [tʃ*]
kk [k*]
 
p [pʰ]
t [tʰ]
ch [tʃʰ]
k [kʰ]
 
 
s [s~ʃ]
 
 
h [h]
 
ss [s*~ʃ*]
 
 
 
m [m]
n [n]
 
ng [ŋ]
 
w [w]
r, l [ɾ~l]
y [j]
 
 
 
I slutten av ei staving finst det berre éin type plosivar, ikkje tre typar, som elles, og dei blir skrivne p, t, k i revidert romanisering. Konsonantane med stjerne (*) etter har ein spesielt kraftig artikulasjon. Det finst ikkje særskilde bokstavar for w [w] og y [j]. W blir skriven med ᅮ u [u] og ᅩ o [o], følgd av ein annan vokal. y [j] blir skriven med ein ekstra strek på vokalbokstavane, jamfør ㅏa ogㅑya, ㅗ o og ㅛ yo.
 
I han-geul 한글 / joseon-geul 조손글 følgjer ikkje bokstavane etter kvarandre som i det latinske alfabetet, men blir ordna i stavingar, til dømes slik: 가 ga, 감 gam, 강 gang, 곰 gom, 공 gong, 괌 gwam, 걈 gyam.
 
I denne artikkelen skriv vi koreansk med han-geul 한글 / joseon-geul 조손글, kinesiske teikn (hanja 한자 / 漢字) og det latinske alfabetet, det siste i samsvar med gugeoui romaja pyogibeop 국어의 로마자 표기법 / 國語의 로마字 表記法 'revidert romanisering av nasjonalspråket', som sidan 2000 har vore det offisielle systemet i Sør-Korea. Gugeoui romaja pyogibeop blir uttalt [kugʌɨj romadʒa pʰjogibʌp]. På koreansk er [r] og [l] variantar av det same fonemet, og dei blir skrivne med same bokstaven, ㄹ: gul 굴 'tunnel', radio 라디오 'radio' og meori 머리 'hovud'. Her ligg årsaka til at koreanarar har vanskar med å skilje mellom l og r når dei lærer norsk.
 
Tilrådd litteratur om verdas språk
Jean Aitchison: The Seeds of Speech. Language Origin and Evolution. Cambridge 2000
Ron Asher og Christopher Moseley (red.): Atlas of the World's Languages. 2. utgåva.
Routledge 2007
David Crystal: The Cambridge Encyclopedia of Language. 2. utgåva. Cambridge 2007
Östen Dahl: Språkens enhet och mångfald. Lund. 2000
Kenneth Katzner: The Languages of the World. 3. utgåva. Routledge 2002
M. Paul Lewis (red.): Ethnologue: Languages of the World. 16. utgåva. Dallas 2009
Anatole V. Lyovin: An Introduction to the Languages of the World. Oxford 1997
Nicholas Ostler: Empires of the Word: A Language History of the World. Harper 2006


Sist oppdatert: 20.12.2017