Hopp til innhold
X
Innhald

Portugisisk

Orda barokk, fetisj og flamingo stammar frå portugisisk.

Ordhistorie
Vi har lånt mange ord frå portugisisk (oftast via fransk, tysk og engelsk), mellom anna desse:
barokk, via fransk baroque frå portugisisk barroco
fetisj, via fransk fétiche frå portugisisk feitiço
flamingo, frå portugisisk flamingo
Frå Lisboa. Foto: Art-Ko, flickr.com CC BY 2.0
Frå Lisboa. Foto: Art-Ko, flickr.com CC BY 2.0
Språkfamilie
Portugisisk er eit romansk språk. Dei romanske språka høyrer til den italiske greina av den indoeuropeiske språkfamilien. Dei romanske språka blir delte i kontinental romansk og sardisk. Kontinental romansk har to greiner, austromansk (rumensk/moldovisk) og italo-vestromansk. Italo-vestromansk deler vi i to, italo-dalmatisk og vestromansk. Vestromansk deler vi i ibero-romansk og gallo-romansk, og portugisisk høyrer til den ibero-romanske greina.
Språkhistorie
Frå 800-talet til 1100-talet blei det talt eit språk som ein kallar proto-portugisisk. Så følgjer gamalportugisisk (frå 1100-talet til 1500-talet) og nyportugisisk (frå 1500-talet til i dag). I 1290 skipa kong Dinis (1261–1325) det første universitetet i Portugal og fastsette at «vulgærspråket» – og ikkje latin – skulle vere administrasjonsspråk, under namnet língua portuguesa. I siste helvta av den gamalportugiske perioden spreidde portugisisk seg med oppdagarar, kolonisatorar, handelsfolk og misjonærar til Asia, Afrika og Amerika. Den portugisiske staten fastsette ikkje ein standardisert offisiell ortografi før i 1911. Denne ortografien blei òg teken i bruk i andre portugisiskspråklege samfunn rundt om i verda. I 1938 fekk Brasil sin eigen ortografi, som avvik frå ortografien i Portugal på visse punkt.
Språksystem
Likskapar og skilnader mellom portugisisk og nokre romanske grannespråk går fram av setninga nedanfor, som tyder 'Ho lèt alltid att vindauget før ho et middag':
Portugisisk: Ela fecha sempre a janela antes de jantar.
Kastiljansk: Ella siempre cierra la ventana antes de cenar.
Katalansk: Ella tanca sempre la finestra abans de sopar.
Fransk: Elle ferme toujours la fenêtre avant de dîner/souper.
Uttale
Det er mange uttaleskilnader mellom Brasil og Portugal. Vi skal sjå på uttalen i Rio de Janeiro [ˈxiu dʒi ʒaˈnejɾu] i Brasil, der vi finn desse vokalane – i fonetisk transkripsjon:
i
u
ĩ
ũ
e
o
õ
ɛ
ɔ
a
ã
Trykklette stavingar har færre vokalar. I slutten av ord (eller før s i slutten av ord) finn vi [i, a, u] og i andre trykklette posisjonar [i, e, a, o, u].
Konsonantsystemet ser slik ut, i fonetisk transkripsjon:
 
 
p
t
k
 
 
 
 
 
b
d
ɡ
 
 
 
 
 
f
s
ʃ
x
 
 
 
 
 
v
z
ʒ
 
 
 
 
 
 
m
n
ɲ
 
 
 
 
 
 
 
ɾ
 
 
 
 
 
 
 
w
l
ʎ
j
 
 
 
Desse døma fortel litt om tilhøvet mellom skrift og uttale:
reconstruir [xekõʃˈtrwi] 'rekonstruere'
xarope [ʃaˈrɔpi] 'sirup'
altitude [awtʃiˈtudʒi] 'høgd'
Tilrådd litteratur om verdas språk
Jean Aitchison: The Seeds of Speech. Language Origin and Evolution. Cambridge 2000
Ron Asher og Christopher Moseley (red.): Atlas of the World's Languages. 2. utgåva.
Routledge 2007
David Crystal: The Cambridge Encyclopedia of Language. 2. utgåva. Cambridge 2007
Östen Dahl: Språkens enhet och mångfald. Lund. 2000
Kenneth Katzner: The Languages of the World. 3. utgåva. Routledge 2002
M. Paul Lewis (red.): Ethnologue: Languages of the World. 16. utgåva. Dallas 2009
Anatole V. Lyovin: An Introduction to the Languages of the World. Oxford 1997
Nicholas Ostler: Empires of the Word: A Language History of the World. Harper 2006

Først publisert: 02.11.2011
Sist oppdatert: 22.05.2017