Hopp til innhold

Bondeungdomslag

Bondeungdomslag, ei nemning for ungdomslag og mållag i byane. I ei rekkje norske byar og tettstader har bondeheimane, kaffistovene og lagshusa til bondeungdomslaga vore den viktigaste profileringa av norskdomsrørsla.

Bondeungdomslaga var eit svar på den sterke urbaniseringa frå slutten av 1800-talet. Det første vart skipa 15. oktober 1899 i Oslo. Drivkraft bak skipinga og formann fram til 1916 var Klaus Sletten. Bondeungdomslaget i Oslo var eit førebilete for lagsskipingar ei rekkje stader. Fram til 1940-åra vart det skipa minst 26 lag innanfor norskdomsrørsla med «bondeungdomslag» i namnet. Bondeungdomslaga har gjerne vore medlemslag både i Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag.
Laga retta seg mot innflyttarar frå bygdene, slik namnet ber bod om. Hovudføremålet var å danne miljø som gjorde det mogleg for dei å halde på bygdekulturen og heimemålet i byen. Det har variert frå lag til lag kor mykje dei har arbeidd for målsaka i byane, og den viktigaste fellesnemnaren er folkeopplysningsarbeid og kulturaktivitetar som folkedans, folkemusikk og amatørteater, til ein viss grad òg idrett. Laga i dei største byane hadde på det meste mange hundre medlemer.
Det mest synlege uttrykket for aktiviteten har vore ei omfattande forretningsdrift («lagsbruk»), særleg kafear (kaffistover) og hotell (bondeheimar). I lag med mållag i byar og tettstader var bondeungdomslaga sentrale i å byggje opp dei over 200 lagsbruka som fanst i norskdomsrørsla. Desse føretaka har vore ei viktig finansieringskjelde for målrørsla og ungdomslagsrørsla og er i dag organiserte i Norske kulturbygg.
Skilnaden har i praksis vore liten mellom «bondeungdomslag» og andre lag i byane som har kalla seg «ungdomslag» eller «mållag». Somme av medlemslaga innanfor Norges bygdeungdomslag har òg kalla seg «bondeungdomslag».
Det har funnest lag i ungdomslagsrørsla som har kalla seg «bondeungdomslag» iallfall på desse stadene (med skipingsår):
·         1899 Bondeungdomslaget i Oslo
·         1900 Bondeungdomslaget «Ervingen» (Bergen)
·         1900 Bondeungdomslaget i Stavanger
·         1904 Bondeungdomslaget i Nidaros
·         1906 Bondeungdomslaget i Skien
·         1909 Bondeungdomslaget i Bergen
·         1909 Bondeungdomslaget i Steinkjer
·         1911 Bondeungdomslaget i Kristiansand
·         1912 Bondeungdomslaget «Måna» (Rjukan)
·         1912 Bondeungdomslaget i Drammen (ikkje innmeldt i Noregs Ungdomslag)
·         1913 Bondeungdomslaget i Narvik
·         1914 Bondeungdomslaget i Tromsø
·         1915 Bondeungdomslaget i Sarpsborg
·         1916 Bondeungdomslaget i Moss
·         1916 Bondeungdomslaget på Kongsvinger
·         1916 Bondeungdomslaget på Notodden
·         1919 Bondeungdomslaget i Svolvær
·         1920 Bondeungdomslaget på Levanger (skipa som «ungdomslag» i 1911)
·         Før 1921 Bondeungdomslaget «Symra» (Molde)
·         Før 1921 Bondeungdomslaget i Namsos
·         1923 Bondeungdomslaget i Kongsberg
·         1925 Bondeungdomslaget i Sandar
·         1925 Bondeungdomslaget i New York
·         1936 Bondeungdomslaget i Florø
·         1947 Bondeungdomslaget i Harstad
·         Ukjent år Bondeungdomslaget i Bodø
·         Ukjent år Bondeungdomslaget i Mo i Rana
Kjelder
Sven Moren og Edvard Os: Den frilynde ungdomsrørsla. Norigs ungdomslag i 25 år. Oslo 1921
Oddmund L. Hoel: Norsk målreising II. Mål og modernisering 1868–1940. Oslo 2011

Først publisert: 08.05.2012
Sist oppdatert: 13.05.2013