Hopp til innhold
X
Innhald

Knut Hergel

Knut Hergel, teatersjef ved både Det Norske Teatret og Nationaltheatret.

Knut Hergel var fødd i Kristiania i 1899 og døydde same staden 2. september 1982. Han var teatersjef ved Det Norske Teatret frå 1936 til 1946, bortsett frå tre år som flyktning i Sverige under andre verdskrigen. I 1946 vart han handplukka til jobben som ny sjef ved Nationaltheatret, og han er den lengst sitjande sjefen i Nationaltheatrets historie.
Knut Hergel hadde barneåra i Kristiania, ungdomen i Halden – eller Fredrikshald som byen heitte den gongen – og gymnastida i Larvik. I ungdomen var han lidenskapeleg teaterinteressert. Denne interessa førte han mot skodespelaryrket, og etter nokre småroller på friluftsscenen på Bygdøy vart han «oppdaga» av Edvard Drabløs og engasjert til Drabløs Teater. Hergel stilte òg på statistprøver ved Nationaltheatret, ikkje i håp om ei rolle, men for å få sjansen til å studere teaterbygget frå innsida, frå kjellar til snoreloft. Han var eit sjeldan døme på ein teatermann som heile tida var meir dregen mot instruksjonsjobben enn skodespelaryrket.
Hergel vart likevel engasjert som skodespelar ved Stavanger Theater i to sesongar frå 1923, og deretter eitt år i Trondheim, saman med kona Leonora. Han syntest sjølv at han hadde eit avgrensa talent som skodespelar. I Trondheim var han òg tilsett som dramaturg, og han likte denne delen av jobben vel så godt. Han bidrog med omsetjingar, las innsende og aktuelle stykke og utarbeidde i løynd detaljerte regiframlegg til moglege Shakespeare-framsyningar, som han kanskje kunne få bruk for ein gong.
Til liks med alle dei store teaterfornyarane i Noreg i mellomkrigstida kom Hergel frå privilegerte kår. Han hadde høve til å dyrke instruktørdraumen, han hadde fått reise og sjå teater i London, Berlin, Paris og København, han hadde jamvel studert teaterhistorie i København og ved ein av Max Reinhardts avleggjarskular i Berlin ei kort tid, før han vart instruktør ved Det Nye Teater og etter kvart fekk oppretta den høgt skatta Forsøksscenen.
Forsøksscenen under Hergel var ein slags tidleg norsk teaterskule. Unge og urutinerte skodespelarar øvde i fristunder under Hergels instruksjon, og når dei hadde eit stykke klart, fekk dei låne hovudscena på Det Nye Teater til framsyning. Kona til Hergel, Leonora, og komedietalentet Leif Juster var mellom dei som debuterte her.
I 1935 vart Hergel fast tilsett instruktør ved Det Norske Teatret og i 1936 sjef same staden. Han gjenreiste straks teatrets ry etter nokre dårlege sesongar, med si eiga dramatisering av Olav Duuns Medmenneske (1937) som det store kunstnarlege og kommersielle høgdepunktet.
Hergel vart sitjande som teatersjef dei to første åra av den andre verdskrigen, men hausten 1942 var situasjonen vorten så vanskeleg og farleg at han valde å flykte til Sverige. Statens Teaterdirektorat sette då inn NS-aren Cally Monrad som ny sjef for Det Norske Teatret. Då Hergel kom attende til Noreg etter krigen, heldt han fram sjefsgjerninga si og opna hausten 1945, i nye lokale i Stortingsgata, med premiere på Sofokles' Antigone. Han sette òg opp Frederico García Lorcas Blodbryllaupet (1946), som teatret hadde vorte nekta å spele under krigen.
I 1946 vart Hergel overtalt til å søkje stillinga som sjef ved Nationaltheatret, trass i at han var under kontrakt med Det Norske Teatret. Hergel fekk jobben og forlét Det Norske Teatret i bitter usemje med teaterstyret. Han vart sitjande som sjef for Nationaltheatret heilt til 1960 og vart dermed den lengst sitjande sjefen i teatrets historie. Hergel døydde i 1982.
Kjelder
Arkivet til Det Norske Teatret
Knut Hergel: Utkast til sjølvbiografi, Teatersamlinga, TSark A56g, Nasjonalbiblioteket
Nils Sletbak (red.): Det Norske Teatret femti år 1913–1963. Oslo 1963

Først publisert: 10.02.2012
Sist oppdatert: 04.09.2013