Hopp til innhold
Kolbjørn Hauge
Kolbjørn Hauge
Foto: Det Norske Samlaget. Nytta etter avtale med forlaget.
X
Innhald

Kolbjørn Hauge

Kolbjørn Hauge, lærar og forfattar. Etter den skjønnlitterære debuten i 1991 har krimforteljingar frå vestlandske småbygder vorte varemerket hans. Heit juice (1993) vart kåra til beste krimroman i Norden, og for Død mann i boks (1995) fekk Hauge Rivertonprisen.

Kolbjørn Hauge var fødd i Finnøy 2. april 1926 og døydde i Stavanger 15. august 2007. Han tok først fireårig lærarutdanning ved Stord lærarhøgskule i 1947–51 og deretter vidareutdanning i gymnastikk, forming, historie, spesialpedagogikk og pedagogisk rettleiing. Han underviste i mange år i folkeskulen og på lærarhøgskule før han byrja som forfattar.
 
Hauge skreiv fleire pedagogiske og faglitterære bøker før han tok steget over til skjønnlitteraturen. I 1991 gav han ut spenningsromanen Kofferten, og seinare har det vorte ei rekkje fleire bøker i same sjangeren. Hauge budde i Stavanger og var ein sentral person i forfattarmiljøet i Rogaland. Han skreiv mest på nynorsk og har vunne fleire prisar for bøkene sine.
 
Oppvekst i eit pietistisk bygdemiljø
Hauge voks opp i ein småbrukarfamilie på Kyrkjøy – ei lita bygd i det som tidlegare var Sjernarøy kommune i Rogaland. Liknande oppvekstmiljø som sitt eige nyttar han som bakteppe i fleire av bøkene sine, og han skildrar kontrastane i bygdelivet, frå dans og fyll på ungdomshuset til religiøs fanatisme på bedehuset. Hauge hadde ikkje nokon akademisk bakgrunn, men i familien hans fanst det fleire skrivande menneske – den skjønnlitterære forfattaren Alfred Hauge ein eldre bror.
 
Pedagogen, historikaren og politikaren
Hauge hadde ein allsidig yrkeskarriere bak seg – som stein- og jordarbeidar, gardsgut, gartnar, fiskar, vegarbeidar, kontorist og sjømann – før han starta på lærarutdanninga. Seinare fordjupa han seg i pedagogikken og skreiv fleire læreverk i undervisningsteori. Han interesserte seg ikkje minst for barn og unge sitt forhold til historiefaget, og han skreiv bøkene Barn og historie (1984) og Ungdom og historie (1986). Han prøvde seg også som historikar sjølv. I 1987 gav han ut boka Fra protest til parti, om danninga av Sosialistisk Folkeparti i Stavanger. Han kjende sjølv godt til dette partiet og sat som representant for SF/SV i bystyret i Stavanger gjennom fleire periodar. Seinare skildra han barndomsriket sitt i fleire bøker, mellom anna i Ryfylke – heimstad for gråstein og lengsel (1998).
 
Rimsmeden og barne- og ungdomsbokforfattaren
Hauge var ein ivrig diktar og rimsmed. Han likte å leike med språket og uttrykkje seg gjennom limericks og morosame stubbar. Dette resulterte i Historien om hvordan lydene fikk bokstaver (1986, nynorsk utgåve 2001) og Stor norsk rimordbok (1990), den første nynorske rimordboka. Han skreiv også ungdomsromanen Onsdagsranaren (1991) og barneboka Hitlers labyrint (1998).
 
Krimskildringar frå bibelbeltet
Som forfattar har Kolbjørn Hauge vunne størst merksemd med kriminalromanane sine. Han slo igjennom med Heit juice (1993), som vann Sunnmørsprisen og ei tevling om beste nordiske kriminalroman, følgt av Død mann i boks (1995). Med den sistnemnde boka fekk Hauge Rivertonprisen, som tredje nynorskforfattar, etter Idar Lind og Audun Sjøstrand. Seinare kom romanane Til jord skal du bli (1997), Over mitt lik (1999) og Nord og ned (2003). Med To perfekte mord og andre kriminelle historier (2004) utforska Hauge novellesjangeren.
 
Kontrastfylte stemningar er noko av det særmerkte for Hauge sine krimskildringar. Ramma er ofte idylliske vestlandsbygder, der feriestemning og harmoni rår på overflata, men der uhygge, motsetnader og hat kokar under yta. Hovudpersonen og helten i forteljingane er lensmannen Petter Eliassen, som er kristen, og som krimkjennaren Nils Nordberg har samanlikna med George Simenons Maigret. Hauge nyttar både ekte og falske bibelsitat i bøkene sine, og han skildrar personane med sine heilt spesielle og humoristiske metaforar. Om ein vanskeleg person heiter det til dømes at han måtte vere full av tverrved innvortes.
 
Eit anna av Hauge sine litterære kjennemerke er dei overraskande avslutningane. I Heit juice vert ikkje mordaren avslørt før i den siste setninga. I ein kriminalføljetong han skreiv for Stavanger Aftenblad, og som gjekk i påska 1996, laga Hauge endåtil to ulike avslutningar: ei for dei faste abonnentane og ei for laussalslesarane som kjøpte avisa påskeaftan. Hauge sa sjølv at han hadde som mål å skrive ein kriminalroman der lesaren er mordaren.
 
Kolbjørn Hauge var ein skarp og innsiktsfull konsulent. Han var også ein populær og etterspurd foredragshaldar, og mange fekk gleda av å høyre han fortelje om barndomen og oppveksten på Sjernarøyane. Han hadde alltid sterke meiningar om spørsmål det var strid om, men også ein avvæpnande replikk og ei morosam historie å avrunda debatten med.
 
Kjelder
Ottar Fyllingsnes: «Pasifist med revolver», Dag og Tid 28.03.1996
Petter Henriksen (red.): «Kolbjørn Hauge», Store norske leksikon, bd. 6. Oslo 2006
 
Peikarar
Minneord i Stavanger Aftenblad, 15. august 2007

Først publisert: 11.09.2009
Sist oppdatert: 27.02.2019